20 il əvvəl bu gün dünyaya hansı xəbərdarlıq edilmişdi?

2006‑cı il dünya üçün iqlim dəyişikliyi baxımından əlamətdar il idi: o zaman NOAA (ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası) və iqlim araşdırma təşkilatları qlobal səviyyədə temperaturun əvvəllər qeydə alınan ən yüksək göstəricilərdən biri olduğunu bildirirdi. 2006‑cı il qlobal səth temperaturunun uzunmüddətli orta səviyyədən xeyli yüksək olması ilə yadda qaldı və bir sıra ölkələr üçün rekord isti il oldu — bu, qlobal istiləşmə meylinin davam etdiyinin göstəricisi sayılırdı.

2006‑cı ilin iqlim vəziyyəti və o zamankı trendlər
– Dünya üzrə illik ortalama temperatur 1961–1990 orta səviyyəsindən təxminən 0.42–0.54°C yüksək idi, və bu il instrumental qeydlər daxilində ən isti 6‑cı illərdən biri kimi qiymətləndirildi.
– NASA‑nın məlumatına görə 2006 və 1998 illəri son əsrin ən isti illərindən hesab olunurdu və qlobal istiləşmə meyli davam edirdi.

Bu məlumatlar o dövrdə iqlim alimləri arasında getdikcə artan narahatlıq yaratdı. Həmin illər üçün Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı da karbon qazlarının atmosferdə səviyyəsinin artması nəticəsində qlobal temperaturun yüksəlməsini qeyd etmişdi.

Son 20 ildə temperatur və iqlim göstəricilərinin real vəziyyəti
Son iki onillik ərzində qlobal iqlim sistemindəki dəyişikliklər statistik olaraq daha aydın və kəskin şəkildə özünü göstərir:

• 2015‑dən 2025‑ə qədər olan dövrdə dünyanın ən isti illəri qeydə alınıb və 11 ilin hamısı rekord isti illər sırasında yer alıb. 2024 isə tarixdə ən isti il kimi qeydə alınıb.

• Qlobal temperatur əvvəlki sənaye dövrü səviyyələri ilə müqayisədə mütəmadi olaraq yüksəlməkdədir. 2024‑də bu artım 1.5°C‑dən çox oldu və iqlim məqsədləri üçün nəzərdə tutulan limitin aşılması mümkünsüz olduğu vurğulanıb.

• Atmosferdə karbon dioksid (CO₂) səviyyəsi də rekord səviyyəyə çatıb: 2024‑də ölçülən CO₂ konsentrasiyası təxminən 423–424 ppm təşkil edib — bu isə milyon illərlə müqayisədə çox yüksək göstəricidir.

• Dünyanın okeanları istiləşmə yükünü artırmaqda davam edir. 2025‑də okeanlar əvvəlki illərdən də çox istilik enerjisini özündə saxlayıb — bu, dünyanın istilik enerjisi artımının davamlılığını göstərir.

Bu tendensiyalar yalnız temperatur artımından ibarət deyil — iqlim sistemi daha geniş şəkildə təsirlənir:

– Buzlaqların əriməsi sürətlənib, bu da dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur.
– Ekstremal hava hadisələri — ildırımlar, sel, quraqlıqlar, tropik fırtınalar və rekord isti dövrlər — daha tez‑tez və şiddətli şəkildə baş verir.

Nəticə: qeydlər və tədbirlər
2006‑cı ildə NOAA və digər iqlim araşdırma mərkəzləri tərəfindən bildirilən istiləşmə trendi bu gün təkzibolunmaz şəkildə daha aydın şəkildə davam edir — planet səviyyəsində 20 ildən çoxdur ki, temperatur artımı, CO₂ səviyyəsinin rekord yüksəlişi və iqlim sistemində geniş dəyişikliklər müşahidə olunur.

Bu müddət ərzində beynəlxalq səviyyədə bir sıra tədbirlər də həyata keçirilib: Paris Sazişi kimi iqlim dəyişikliklərinə qarşı hüquqi sənədlər imzalanıb, karbon emissiyalarını azaltmaq məqsədilə ölkələr rayonlar üzrə planlar hazırlayıb və bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid təşviq olunub. Bununla belə, bu tədbirlərin dünya miqyasında təsiri əldə edilən temperatur artımlarını dərhal dayandırmaq üçün kifayət etməyib.

Buna görə alimlər və iqlim təşkilatları daha kəskin və sürətli emissiya azaldılması, enerjinin təmiz mənbələrə keçidi və adaptasiya strategiyalarının gücləndirilməsini vacib sayırlar.

AzPost.az

Paylaş