2026 cı ildə epidemiya həyəcanı: Keçmiş düşmən geri qayıdır

Virginia Universiteti tərəfindən aparılan araşdırmaya görə, 2026-cı ildə diqqət yetirilməli olan virusların əksəriyyəti əslində keçmişdən tanış olanlardır.

Sherg.az xəbər verir ki, viruslar daim təkamül keçirərkən, qlobal istiləşmə və artan əhali insanları əvvəllər təmasda olmadıqları viruslarla üz-üzə qoyur.

Artan beynəlxalq hərəkətlilik isə bu patogenlərin qısa müddətdə qitələr arasında yayılmasını asanlaşdırır.

Yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssislər 2026-cı ildə gözlənilməz bölgələrdə və ya gözləniləndən daha çox sayda yoluxma halına səbəb ola biləcək bəzi virusları açıqlayıb.

Influenza A virusu hər il təkrarlanan və daimi təhlükə olaraq qalır. Çoxlu heyvan növünü yoluxdura bilən bu virus sürətli mutasiya qabiliyyətinə malikdir.

Son qlobal qrip pandemiyası 2009-cu ildə ortaya çıxan H1N1 alt tipi səbəbilə yaşanmışdı. İlk ilində dünya üzrə 280 mindən çox insanın ölümünə səbəb olan virus bu gün də dövriyyədədir.

H1N1 uzun müddət Meksikada donuzlardan insanlara keçdiyi üçün “donuz qripi” adlandırılmışdı.

Son dövrlərdə alimlərin diqqət mərkəzində isə yüksək patogenliyə malik quş qripi alt tipi H5N1 dayanır. İlk dəfə 1997-ci ildə Çində insanlarda aşkarlanan bu virus vəhşi quşlar vasitəsilə dünyaya yayılıb. Virusun quşlardan məməlilərə keçməsi onun insanlara uyğunlaşa biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb.

2026-cı ildə alimlər H5N1-in insandan insana yoluxma səviyyəsində dəyişib-dəyişmədiyini yaxından izləyəcək. Bu mərhələ yeni bir qrip pandemiyasının başlaması üçün kritik hesab olunur.

Mövcud qrip peyvəndlərinin H5N1-ə qarşı effektiv olmadığı düşünülsə də, bu virusa qarşı yeni peyvəndlər üzərində işlər davam edir.

Əvvəllər “meymun çiçəyi” kimi tanınan mpox virusu ilk dəfə 1950-ci illərdə müəyyən edilib. Uzun illər əsasən Saharaaltı Afrikada, məhdud sayda yoluxma halları ilə müşahidə olunub.

Adının əksinə olaraq virus əsasən gəmiriciləri yoluxdurur və zaman-zaman insanlara keçir. Çiçək xəstəliyinə yaxın qohum olan mpox həftələrlə davam edə bilən qızdırma və ağrılı səpgilərə səbəb olur. Daha ağır gedişli klad I və nisbətən yüngül klad II olmaqla müxtəlif növləri mövcuddur.

Mpox-a qarşı peyvənd var, lakin effektiv müalicə üsulu yoxdur.

Yoluxma hallarının sayı azalsa da, virus artıq qlobal miqyasda yayılıb. Mərkəzi Afrikanın bəzi ölkələrində isə 2024-cü ildən bu yana daha ağır gedişli klad I hallarının artdığı bildirilir.

2025-ci ilin avqust ayından etibarən ABŞ-da, Afrikaya səyahət etməmiş şəxslər də daxil olmaqla dörd klad I halı qeydə alınıb. Mpox epidemiyalarının 2026-cı ildə necə inkişaf edəcəyi isə hələ də qeyri-müəyyəndir.

Oropouche virusu ilk dəfə 1950-ci illərdə Cənubi Amerikanın açığında yerləşən Trinidad adasında müəyyən edilib. Virus ağcaqanadlar və “no-see-um” adlanan xırda dişləyici tatarcıqlar vasitəsilə yayılır.

Yoluxmuş şəxslərdə adətən qızdırma, baş ağrısı və əzələ ağrıları müşahidə olunur. Xəstəlik çox vaxt bir neçə gün davam etsə də, bəzi xəstələrdə həftələrlə sürən halsızlıq yarana bilər. Həmçinin sağaldıqdan sonra xəstəliyin yenidən qayıtdığı hallar da bildirilir.

Virusa qarşı nə peyvənd, nə də spesifik müalicə mövcuddur. Uzun illər yalnız Amazon bölgəsi ilə məhdudlaşdığı düşünülən Oropouche, 2000-ci illərdən etibarən Cənubi Amerikanın daha geniş ərazilərində, Mərkəzi Amerika və Karib hövzəsində də görülməyə başlayıb.

2026-cı ildə Oropouche epidemiyalarının xüsusilə Amerika qitəsində səyahət edənləri təsir altına almağa davam edəcəyi gözlənilir. Virusu daşıyan tatarcıq növü ABŞ-ın cənub-şərqi də daxil olmaqla Şimali və Cənubi Amerikanın böyük hissəsində mövcuddur. Bu isə virusun yayılma arealının genişlənə biləcəyini göstərir.

Mütəxəssislərə görə, 2026-cı ildə risk yaradan viruslar bunlarla məhdudlaşmır:

Chikungunya epidemiyaları qlobal miqyasda davam edir; səyahət edənlərə peyvəndi nəzərdən keçirmək tövsiyə olunur.

Peyvəndləmə səviyyəsinin azalması səbəbilə qızılca halları ABŞ-da və dünyada artır.

Bundan əlavə, insan fəaliyyətinin ekosistemləri pozması və qlobal hərəkətlilik hələ kəşf edilməmiş yeni virusların ortaya çıxma riskini də artırır.

Mütəxəssislər insan, heyvan və ətraf mühitin bir-biri ilə sıx bağlı olduğuna diqqət çəkərək, mövcud və yeni ortaya çıxan viral təhdidlərə qarşı qlobal miqyasda ayıq-sayıq olmağın vacibliyini vurğulayır. Yeni peyvənd və müalicələrin hazırlanması isə 2026 və sonrakı illərdə mümkün epidemiyalara qarşı ən vacib təminat kimi qiymətləndirilir.