2026 cı ilin Qiyamət saatı: Ekspertlər gecə yarısına nə proqnozlaşdırırlar?

Çərşənbə axşamı dünya özünü məhv etməyə yaxınlaşıb-yaxınlaşmadığımızı öyrənəcək.

Bəşəriyyət Qiyamət saatı yeniləndikcə özünüməhv etməyə yaxınlaşıb-yaxınlaşmadığımızı öyrənəcək.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadla xəbərinə görə, qiyamətə yaxınlaşdıqca gecəyarısına yaxınlaşan simvolik saatın yeni vaxtı  yanvarın 27-si elan ediləcək.

Ötən ildən bəri Saat 89 saniyədən gecə yarısına qədər donub – bu, bütün 78 illik tarixinin ən təhlükəli vaxtıdır. Bununla belə, ekspertlər bildiriblər ki, indi Qiyamət saatının gecə yarısına daha da yaxınlaşacağını gözləyirlər.

Əvvəlcə Rusiya ilə ABŞ arasında nüvə müharibəsi riskini izləmək üçün hazırlanmış saat indi daha geniş təhdidlər spektrini əks etdirir. Alimlər deyirlər ki, qlobal siyasi nizamın dəyişməsi, süni intellektin (Sİ) sürətli inkişafı və iqlim dəyişikliyinin yaxınlaşan təhlükəsi saatın irəli çəkilməsini "qaçılmaz" edir.

Saat dəyişiklikləri ilə bağlı qərar verən “Atom alimləri bülleteni” (BAS) builki Qrinviç vaxtı ilə saat 15:00-da (Bakı vaxtı ilə 19:00) canlı yayımda elan edəcək.

Qiyamət saatı necə dəyişəcək

"Mənim fikrimcə, saat ən azı bir saniyə irəli çəkilə bilər. Əsas narahatlığımız bu gün dünyada 12.000-dən çox nüvə başlığının yaratdığı ekzistensial təhlükədir", - nüvə silahlarının ləğvi üzrə beynəlxalq kampaniyanın (ICAN) siyasət şöbəsinin direktoru Alisiya Sanders-Zakre belə hesab edir.

Onun sözlərinə görə, 2025-ci ilə qədər nüvə silahları dünyanın yaşaması üçün "mövcudluq riski" yaradıb. Silahlanma xərcləri 100 milyard dollara çatıb və nüvə silahlı qonşuları Hindistan və Pakistan arasındakı münaqişə təhlükənin qorxulu bir xatırlatması olub.

O əlavə edir: "Nüvə silahlarının istifadəsi riski 80 ildir təhlükəli olsa da, son bir ildə nüvə silahlarına qoyulan investisiyaların sürətlə artması, getdikcə daha çox təhdid yaradan ritorika və hərəkətlər, eləcə də orduda süni intellektdən istifadənin artması səbəbindən bu risk artıb". 

Sanders-Zakre cəmi bir saniyəlik dəyişiklik təklif etsə də, digərləri daha dramatik bir sıçrayış proqnozlaşdırırlar.

Kembric Universitetinin Ekzistensial risklərin tədqiqi mərkəzinin tədqiqatçısı doktor Es Cey Bird, saatların doqquz saniyə irəli çəkilməli olduğuna inanır.

"Şəxsən mən artıq Ukraynadakı kimi proksi müharibədə nüvə silahlarının istifadəsindən o qədər də narahat deyiləm, amma dünyanın supergücləri arasında birbaşa nüvə münaqişəsindən daha çox narahatam. Çoxtərəfli dünya nizamı tamamilə çöküb və biz artıq bütün ölkələrin avtoritar liderlər arasında tərəf seçməyə məcbur olduğu çoxqütblü bir reallıqda yaşayırıq", - Bird deyir.

Donald Tramp administrasiyası dövründə ABŞ qlobal səhnədə getdikcə daha çox dominant mövqe tutduqca, əvvəllər dünyanı idarə edən iqtisadi və xarici siyasət qaydaları aşınır. Əgər bu, Çin, Rusiya, ABŞ və hətta Avropa və ya NATO ölkələri arasında açıq qarşıdurmaya səbəb olarsa, nüvə müharibəsi riski xeyli artacaq.

Nüvə müqavilələrinin dağılması

Bundan əlavə, ekspertlər nüvə silahlarına nəzarət qaydalarına ediləcək qarşıdan gələn dəyişikliklərin riskləri əhəmiyyətli dərəcədə artıracağını qeyd edirlər. Strateji nüvə arsenallarını məhdudlaşdıran müqaviləsinin (New START) üç həftə ərzində müddəti bitir və onun uzadılması üçün heç bir real əsas yoxdur.

Future of Life Institutenun süni intellekt və milli təhlükəsizlik üzrə aparıcı eksperti Həmzə Çodri hesab edir ki, bu, saatların əqrəblərini beş-on saniyə irəli çəkməyə haqq qazandırır.

"Soyuq müharibədən bəri ilk dəfə olaraq, ABŞ və Rusiyanın strateji arsenallarını məhdudlaşdıran ikitərəfli silah nəzarəti müqaviləsi olmayacaq. Bu, nüvə silah nəzarəti arxitekturasının köklü şəkildə çöküşünü təmsil edir", - Çodri vurğulayır.

Eyni zamanda, Çin onilliyin sonuna qədər qitələrarası ballistik raketlərin sayına görə ABŞ və Rusiyaya çatmaq yolundadır və bu da silahlanma yarışının "kaskad spiralı" yaradır.

Çodri həmçinin Rusiyanın əvvəllər yalnız nüvə başlıqları üçün hazırlanmış "Oreşnik" raketindən istifadəsinə və Ukraynanın “Olenya” hava bazasındakı Rusiya strateji bombardmançı təyyarələrinə zərbələr endirməsinə də toxunur. Bu amillər "nüvə münaqişəsinə çevrilə biləcək" eskalasiya riskini artırır.

Süni intellekt və iqlim təhlükəsi

Mütəxəssislər nüvə müharibəsindən başqa, süni intellekt və iqlim dəyişikliyinin artan təhlükələrinin də saatı gecə yarısına yaxınlaşdıra biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

Doktor Bird proqnozlaşdırır ki, bu, süni intellekt "nüvə silahları ilə eyni statusa" sahib olacağı ilk il olacaq. Böyük hərbi güclərin süni intellektdən qərar qəbuletmə sistemlərinə inteqrasiya edəcəyi ilə bağlı son açıqlamalar münaqişələrin insanların idarə edə biləcəyindən daha sürətli şəkildə alovlanması riskini yaradır.

Süni intellekt qeyri-dövlət oyunçularına virus yaratmaq üçün alətlər təmin etməklə biosilah riskini artırdığına dair artan dəlillər mövcuddur.

Northumbriya Universitetinin iqlimşünası professor Endryu Şeperd əlavə edir: "Təəssüf ki, keçən il iqlim ekstremallarının daha bir ili olub. Planetimizin daha soyuq hissələrində ən diqqətəlayiq dəyişikliklər Qrenlandiyada buzun sürətlə əriməsinə qayıtmaq və Cənubi okeanda dəniz buzunun sürətlə azalması idi".

Qiyamət saatı nədir?

Qiyamət saatı dünyanın insan tərəfindən yaradılan qlobal fəlakətə ("gecəyarısı") nə qədər yaxın olduğunu göstərən simvolik bir saatdır. Saat 1947-ci ilin iyun ayında rəssam Martil Lanqsdorfun “Atom alimləri bülleteni” üçün üz qabığı yaratdığı zaman yaranıb. Təşkilat nüvə müharibəsi qorxuları arasında "insanları qorxudaraq rasionallığa sövq etməyə" ümid edib.

Əgər saatlar irəli çəkilərsə (gecəyarısına yaxın), bu, bəşəriyyətin özünüməhv etməyə daha yaxın olması deməkdir. Əgər onlar geri çəkilərsə, risklər azalıb.

"Dünyanın sonu"na aparan zamanın tarixi:

• 1947– 48: 7 dəqiqə

• 1953 – 59: 2 dəqiqə

• 1963 – 67: 12 dəqiqə

• 1968: 7 dəqiqə

• 1972 – 73: 12 dəqiqə

• 1984 – 87: 3 dəqiqə

• 1991 – 94: 17 dəqiqə (tarixin ən təhlükəsiz vaxtı)

• 2018 – 19: 2 dəqiqə

• 2020 – 22: 100 saniyə

• 2025: 89 saniyə