Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

2050 yə qədər xəstə sayı 850 milyonu keçəcək Bu, epidemiya sayıla bilərmi?

2050 yə qədər xəstə sayı 850 milyonu keçəcək Bu, epidemiya sayıla bilərmi?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.

Diabet əsrlərdir bilinən bir xəstəlikdir. Antik Misirlilər miladdan əvvəl 1500-cü illərdə bu xəstəliyi "şirin sidik” kimi təsvir edirdilər. Qədim dövrlərdən bəri mövcud olan və hər keçən gün artan göstəricilərlə diyabet bu gün dünyada ciddi ictimai səhiyyə problemi kimi qiymətləndirilir. Yeni məlumatlar isə 2050-ci ilə qədər xəstə sayının 850 milyonu keçəcəyini göstərir. Bəs bu, bir epidemiya sayıla bilərmi?

Qaynarinfo xəbər verir ki, Beynəlxalq Diabet Federasiyasının (International Diabetes Federation - IDF) məlumatlarına görə, vəziyyət sözün əsl mənasında, narahatedicidir. Federasiyanın hesablamalarına əsasən, dünyada 2024-cü il etibarı ilə təxminən 589 milyon diabetli xəstə var. Bu rəqəmin 2050-ci ildə 853 milyona çatacağı gözlənilir.

14 noyabr - Dünya Diabet Günündə müsahibə verən türkiyəli daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssis Uz. Dr. Betül Mercan Çiftçi IDF məlumatlarını şərh edib. O bildirib ki, antik dövrdə "şirin sidik" təsviri əsas əlamətin sidik həcminin artması və tez-tez sidiyə çıxma olduğunu göstərir. Sidiyin "şirinləşməsi” isə qanda qlükoza yüksəldikdə sidiklə qlükoza atılması ilə əlaqədardır. Çiftçi diabetin yaranmasına səbəb olan əsas fizioloji amilləri belə izah edib:

* Diabet insulin təsirinin azalması, insulinə qarşı rezistentlik, insulin istehsalının kifayət qədər olmaması, beta-hüceyrələrin yetərsiz insulin istehsalı, qlükozanın toxumalar tərəfindən qəbul edilməməsi və ya qaraciyərin həddindən artıq qlükoza istehsalı hallarında yaranır.

* Qlükoza balansını pozan əsas mexanizm isə skelet əzələsi, yağ toxuması və qaraciyərdə insulin təsirinin azalması, eləcə də qaraciyərin qlükoza istehsalının artmasıdır. Obezlik, xüsusilə qarın ətrafı yağlanma, aşağı fiziki aktivlik, genetik meyllilik, yaşlanma və şəhərləşmə də mühüm risk amillərindəndir.

* İnsulin rezistentliyi hüceyrələrin insulinə qarşı həssaslığının azalmasıdır. Qanda insulin səviyyəsi normal və ya yüksək ola bilər, lakin əzələ, yağ və qaraciyər toxumalarında insulin təsiri zəif qalır.

* İnsulin çatışmazlığı isə pankreasdakı beta-hüceyrələrin kifayət qədər insulin istehsal etməməsi deməkdir. Həm rezistentlik, həm də çatışmazlıq diyabetin əsas səbəblərindəndir.

Qlobal miqyasda yayılmış bir xroniki xəstəlik olacaq

Dr. Çiftçi bildirib: "International Diabetes Federation"un məlumatlarına əsasən, dünyada 20–79 yaş arası təxminən 589 milyon diabetli var. Bu sayın 2050-ci ildə 853 milyona yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Bu da onu göstərir ki, diabet qlobal miqyasda geniş yayılmış xroniki xəstəlik statusu qazanacaq və səhiyyə sistemlərinə, cəmiyyətə və iqtisadiyyata ciddi yük gətirəcək".

Bu, bir "diabet epidemiyası"dırmı?

Çiftçi suala belə cavab verib: "Epidemiya anlayışını biz əsasən infeksion xəstəliklər üçün işlədirik. Diabet infeksion xəstəlik deyil, lakin görülmə tezliyinin sürətlə artması səbəbilə "epidemik ölçüdə" ictimai səhiyyə problemi hesab olunur. Gələcəkdə xəstə sayının artması ilə bunun iqtisadi böhranı da dərinləşdirəcəyini nəzərə alsaq, "epidemiya" kimi qiymətləndirmək daha düzgün olar".

Türkiyə Avropada "liderdir"

"Türkiyədə 20-79 yaş aralığında təxminən 9,6 milyon diabetli var. Avropada isə yetkin əhali arasında ən yüksək diabet yayğınlığına sahib ölkə vəziyyətindəyik", deyə Çiftçi əlavə edib.

O bildirib ki, rəqəmlər yaş, cins və bölgələrə görə dəyişə bilər. Prediabet isə xüsusilə yüksək səviyyədədir. Prediabet - xəstənin hələ şəkər xəstəsi sayılmasa da, normal və xəstəlik arasındakı keçid mərhələsində olmasıdır. Bu da Türkiyənin risk qrupunda olduğunu göstərir.

Diabetin orqanlara vurduğu zərər

Çiftçi uzunmüddətli yüksək qan şəkərinin damar sisteminə, göz, böyrək, sinir, koronar arteriya və periferik damar sistemlərinə ciddi təsirlər göstərdiyini vurğulayıb:

* Diabet diaqnozu qoyulan xəstələrdə mütləq göz dəyərləndirilməsi aparılır.

* Böyrək zədələnməsini izləmək üçün böyrək funksiyaları və sidik çıxışı təqib edilir.

* Sinir sistemi üçün nevroloji müayinə vacibdir. Diabetik neyropatiya xüsusilə mühüm riskdir.

* Duyğu itkisi ayaqlarda yaraların, xüsusilə diabetik ayaq sindromunun yaranmasına səbəb ola bilər. Ayaq və dırnaq baxımı böyük əhəmiyyət daşıyır.

Nə etməlisiniz?

Çiftçiyə görə, diabet riskini azaltmağın ən önəmli yolu sağlam və balanslı qidalanmadır:

* İşlənmiş şəkər və yüksək kalorili qidaların məhdudlaşdırılması vacibdir.

* Fiziki aktivlik artırılmalı, müntəzəm idman — xüsusilə əzələ gücləndirici fəaliyyətlər — gündəlik həyata daxil edilməlidir.

* Bədən çəkisi optimal səviyyədə saxlanmalı, qarın piylənməsi azaldılmalıdır.

*  Siqaret və alkoqol kimi əlavə risk faktorları nəzarət altına alınmalıdır.

*  Xüsusilə risk qrupuna daxil olan şəxslər (ailəvi diabet tarixi olanlar, obez xəstələr, hamiləlikdə gestasion diyabet riski olanlar) mütəmadi tibbi müayinələrdən keçməlidir.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:291
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 14 Noyabr 2025 12:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see316

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see313

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see291

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see288

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see271

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see264

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see259

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see258

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see246

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see245

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see239

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see228

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see223

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see218

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see217

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see205

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see198

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see194

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see193

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri