41 ad, 41 ömür, bitməyən Vətən həsrəti

Şamkəndin 41 şəhidinin susmayan xatirəsi: Hər mərmər daşında bir ömür, hər ürəkdə bir nisgil

Şamkənddə ucaldılan abidə kompleksi təkcə daşlara həkk olunmuş adların deyil, bir kəndin ağrısının, şəhid ailələrinin bitməyən nisgilinin və Vətən sevgisinin rəmzidir.

Oktyabrın 18-də azad və abadlaşan Laçın rayonunun Şamkənd kəndində Vətən uğrunda canlarından keçən şəhidlərin əziz xatirəsinə ucaldılmış abidə kompleksi önündə anım mərasimi keçirilib. Uzun illərin ayrılığından, doğma yurda qayıdış həsrətindən və ağır itkilərin ağrısından keçən kənd sakinləri, şəhid ailələrinin üzvləri, ziyalılar və qonaqlar bir araya gələrək torpaqlarımızın azadlığı uğrunda həyatlarını qurban verən qəhrəmanları ehtiramla yad ediblər.

Mərasim Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi və şəhidlərin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb. Daha sonra abidə kompleksinin önünə əklil və gül dəstələri düzülüb. Hər bir gül dəstəsi, hər bir ehtiram ifadəsi bir ömrün xatirəsinə, bir ailənin yaşadığı ağrıya, bir elin yaddaşına ünvanlanan səssiz ehtiramın təzahürü olub.

Anım mərasimində Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Şərqiyyə Vəliyeva, şəhid Kərimova Səmanın anası, şəhid Yusif və Asif Əliyevin bacısı Sevda Kərimova, Laçın Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının direktoru Orxan Cəbrayılov, Laçın şəhər sakini Qəzənfər Hüseynov, şəhid ailələrinin üzvləri və rayon ziyalıları çıxış ediblər.

Çıxışlarda Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasının tarixi əhəmiyyəti, torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olanların qəhrəmanlığı, xalqımızın mübarizə əzmi və şəhidlərin xatirəsinin gələcək nəsillərə çatdırılmasının vacibliyi vurğulanıb. Qarabağ Zəfərinin əldə olunmasında Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi, siyasi iradəsi və diplomatik fəaliyyəti xüsusi qeyd edilib.

Lakin bu mərasimin mənası yalnız rəsmi çıxışlardan, əklil və gül dəstələrindən ibarət deyildi. Burada hər kəsin qəlbində özünəməxsus bir xatirə, dilində bir dua, gözlərində isə illərin gətirdiyi həsrətin izləri vardı. Çünki Şamkənd üçün şəhidlik sadəcə tarix kitablarında yazılan bir anlayış deyil. Şəhidlik bu kəndin taleyinə yazılmış ağrı, ailələrin yaddaşına həkk olunmuş ayrılıq, doğma ocaqların başına gələn müsibətlər və bütün bunlara baxmayaraq, Vətən sevgisini qoruyub saxlayan insanların həyat hekayəsidir.

41 şəhid adı — bir kəndin yaddaşı, bir xalqın ağrısı

Şamkənd kəndində ucaldılan abidə kompleksinin mərmər lövhələrində 41 şəhidin adı əbədiləşdirilib. Bu adların hər biri bir insan ömrünü, bir ailənin taleyini, yarımçıq qalmış arzuları və geridə qoyulmuş xatirələri özündə yaşadır.

Birinci Qarabağ müharibəsi və 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Şamkənd ümumilikdə 41 şəhid verib. Onların arasında döyüş meydanında Vətən uğrunda canından keçənlər də, müharibənin ən amansız üzünü görən dinc sakinlər də var.

Kəndin tarixində xüsusi ağrı ilə xatırlanan hadisələrdən biri Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolu üzərindəki “Tunel” adlanan ərazidə baş vermiş qətliamdır. Məlumata görə, Şamkəndin 7 sakini həmin faciə zamanı həyatını itirib. Ballıqaya qətliamı zamanı isə kəndin 20 sakini amansızlıqla qətlə yetirilib. Qətlə yetirilənlər arasında altı azyaşlı uşaq olub. Onların ən kiçiyi cəmi altı aylıq körpə idi.

Altı aylıq bir körpənin müharibə qurbanına çevrilməsi insanın yaddaşında sözlə ifadəsi çətin olan bir ağrı yaradır. Hələ dünyanı tanımayan, ana qucağından başqa bir sığınacaq bilməyən bir körpənin belə bir faciənin qurbanı olması müharibənin insan həyatına vurduğu zərbənin nə qədər ağır olduğunu göstərir.

Bu faciələr yalnız itirilən həyatlarla ölçülmür. Hər şəhidin arxasında bir ailə, bir ev, bir ata-ana, bir bacı-qardaş, bəzən də atasının üzünü xatırlamağa macal tapmamış övladlar qalıb. İllər ötür, nəsillər dəyişir, lakin itkinin ağrısı ailələrin yaddaşında yaşamaqda davam edir.

Şamkənd şəhidlərindən biri Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb, digəri isə “Azərbaycan Bayrağı” ordeni ilə təltif olunub. Hazırda şəhidlərdən səkkizi itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyatdadır. Daha üç şəhidin nəşi isə 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra aşkar edilərək dəfn olunub.

Bu rəqəmlər quru statistikadan daha artıq məna daşıyır. Onların hər biri bir ailənin illərlə davam edən intizarını, bir ananın göz yaşını, bir övladın cavabsız suallarını və bir elin yaddaşında yaşayan ağrını ifadə edir.

Sevda Kərimovanın ürək sözləri: İllərin həsrətinə təsəlli olan görüş

Mərasimin ən təsirli məqamlarından biri şəhid Yusif və Asif Əliyevin bacısı, şəhid Səma Kərimovanın anası Sevda Kərimovanın çıxışı olub.

Sevda xanım Şamkənd sakinlərinə, şəhid qardaşlarının yadigarlarına və abidə kompleksinin ərsəyə gəlməsində əməyi olan insanlara təşəkkürünü bildirib. O, illərdən sonra doğma el-obada, ata-baba yurdunun ətrafında insanların yenidən bir araya gəlməsini unudulmaz hadisə kimi dəyərləndirib.

Bu görüşün arxasında nə qədər uzun bir gözləmə, nə qədər ağır bir ayrılıq və nə qədər böyük bir həsrət dayanır...

İnsan üçün doğulduğu torpağın qoxusu, ata evinin astanası, uşaqlıq xatirələrinin yaşadığı küçələr əvəzolunmazdır. İllərlə doğma yurddan uzaqda qalmaq, bir zamanlar həyatın qaynadığı yerləri dağıntılar içində təsəvvür etmək, hər xatirəni həsrətlə yaşatmaq insanın qəlbində sağalması çətin yaralar açır.

Sevda Kərimova çıxışında bildirib ki, illərdir qaysaqlanmayan qardaş və övlad yanğısına, heç olmasa, bu abidə kompleksi müəyyən qədər təsəlli verir. Şəhidlərin adlarının doğma yurdda əbədiləşdirilməsi, onların xatirəsinin həmkəndliləri tərəfindən yaşadılması ailələr üçün mənəvi dayaqdır.

Bəzən bir abidə insanın qəlbindəki ağrını aradan qaldıra bilmir. Heç bir mərmər lövhə itirilən övladı, qardaşı və ya həyat yoldaşını geri qaytara bilməz. Amma həmin abidə unudulmadığını bilməyin, doğmalarının adlarının yaşadıldığını görməyin, gələcək nəsillərin onların kim olduğunu öyrənəcəyinə inanmağın təsəllisinə çevrilir.

Sevda xanım qalib Azərbaycan Ordusuna və Müzəffər Ali Baş Komandana minnətdarlığını ifadə edib, ölkəmizə sülh və əmin-amanlıq arzulayıb.

23 yaşında əsir düşən gənc müəllimin yarımçıq qalan ömrü

Sevda Kərimovanın danışdıqları içərisində qızı Səma Kərimovanın taleyi xüsusi yer tutur.

Gənc müəllim olan Səma cəmi 23 yaşında ermənilər tərəfindən əsir götürülüb. O, iki körpəsindən və doğmalarından əbədi ayrılıb. Gənc yaşında üzləşdiyi bu faciə bir ana üçün yalnız övlad itkisi deyil, həm də bir ailənin gələcəyinin, bir evin sevincinin və saysız-hesabsız arzuların yarımçıq qalması deməkdir.

İnsan bəzən bir ömrün ağırlığını yalnız illərlə ölçür. Halbuki elə həyat hekayələri var ki, bir neçə günə, bir neçə ana sığan ağrı bütöv bir ömür qədər ağır olur. Səmanın taleyi də müharibənin insan həyatını necə yarıda kəsdiyini, gəncliyin ən gözəl çağında belə insanı doğmalarından, övladlarından və gələcək arzularından ayıra bildiyini xatırladır.

Sevda xanım ailəsinin dörd şəhid verdiyini də dilə gətirib. Qardaşlarının, övladının və digər doğmalarının itkisini yaşayan bir insanın illər sonra doğma yurdda dayanaraq onların xatirəsinə ucaldılmış abidənin qarşısında danışması sözlərin ifadə edə bilmədiyi hissləri özündə birləşdirir.

Onun üçün bu abidə sadəcə şəhidlərin adlarının yazıldığı daş deyil. Bu, qardaşlarının xatirəsi, qızının yarımçıq qalmış həyatı, ailəsinin çəkdiyi ağrı və doğma torpağa bağlılığın rəmzidir.

Sevda Kərimovanın dilə gətirdiyi arzuların başında isə Vətənimizdə sülhün və əmin-amanlığın hökm sürməsi dayanır. Çünki müharibənin nə demək olduğunu ən dərindən bilənlər, adətən, onun ən ağır nəticələrini öz həyatında yaşayan insanlardır.

Abidə kompleksinin ərsəyə gəlməsində şəhid övladlarının əməyi

Şamkənddə şəhidlərin xatirəsinə ucaldılan abidə kompleksinin yaradılmasında şəhid Yusif və Asif Əliyevin övladları Akif, Söhrab və Vaqif Əliyevlərin böyük əməyi olduğu bildirilir.

Bu təşəbbüsün mənəvi dəyəri xüsusilə böyükdür. Çünki şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq yalnız keçmişi anmaq deyil, gələcəyə qarşı məsuliyyəti də öz üzərinə götürməkdir.

Atalarının və doğmalarının adını yaşatmaq üçün çalışan övladlar əslində öz ailələrinin xatirəsini bütöv bir kəndin yaddaşına həkk edirlər. Onların əməyi sayəsində gələcək nəsillər Şamkəndin hansı ağrılardan keçdiyini, bu torpağın azadlığı və insanların öz yurdlarına qayıtması üçün hansı itkilərin verildiyini öyrənə biləcəklər.

Abidələr daşdan və mərmərdən qurulur, lakin onların həqiqi dəyəri daşıdıqları mənadadır. Şamkənddəki abidə də bir kəndin şəhidlərini bir araya gətirən, ailələrin xatirələrini yaşadan, tarixi yaddaşı qoruyan mənəvi məkandır.

Bu abidənin qarşısında dayanan hər kəs 41 adı oxuyarkən bir həqiqətlə üzləşir: Vətən tarixini yalnız qələbələr deyil, həmin qələbələrə aparan ağır itkilər də yazır.

Şəhid övladlarının taleyi — diqqətdən kənarda qalmamalı olan həqiqət

Şamkənd şəhidlərinin xatirəsini yad edərkən yalnız onların qəhrəmanlığından danışmaq kifayət deyil. Onların geridə qoyduqları övladların taleyini, böyümək məcburiyyətində qaldıqları ağrını, içlərində daşıdıqları boşluğu da görmək lazımdır.

Atasız böyümək uşağın həyatında yalnız bir insanın yoxluğu deyil. Bu, məktəb tədbirlərində atasının əlindən tutmaq arzusunun, çətin anlarda ona sığınmaq istəyinin, böyüdükcə qazandığı uğurları onunla bölüşmək ehtiyacının cavabsız qalmasıdır.

Bəzi uşaqlar atalarının üzünü yalnız fotoşəkillərdən tanıyırlar. Bəziləri onların səsini xatırlamayacaq qədər kiçik yaşda olublar. Bəziləri isə atalarının şəhid olduğu xəbəri ilə bir anda uşaqlıqlarının ən təhlükəsiz hissəsini itiriblər.

Onların hər birinin öz hekayəsi var. Biri atasının geyimini qoruyur, digəri onun haqqında danışılan xatirələri yaddaşında saxlayır, başqası isə böyüdükcə atasının necə insan olduğunu öyrənməyə çalışır. Bu uşaqların qəlbindəki ağrı həmişə görünməyə bilər, amma onların da sevgi, qayğı, diqqət və anlayışa ehtiyacı var.

Şəhid övladlarının taleyi yalnız ailələrinin şəxsi məsələsi kimi qəbul edilməməlidir. Onlar bütöv cəmiyyətin yaddaşını və məsuliyyətini daşıyan uşaqlardır. Onların təhsilinə, psixoloji rifahına, gələcək arzularına və sosial təminatına diqqət göstərmək şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiramın əməli ifadəsidir.

Şəhid atasının adını daşıyan bir uşağın uğuru, onun gələcəyə inamla baxması, özünü cəmiyyətin ayrılmaz hissəsi kimi hiss etməsi hər birimiz üçün əhəmiyyətlidir. Çünki Vətən uğrunda canından keçənlərin xatirəsini yaşatmaq həm də onların geridə qoyduqları əmanətlərə sahib çıxmaq deməkdir.

Doğma yurda qayıdış — ağrı ilə sevincin qovuşduğu məqam

Şamkənddə keçirilən anım mərasimi doğma torpağa qayıdışın mənəvi əhəmiyyətini də bir daha üzə çıxarıb. Uzun illər yurd həsrəti ilə yaşayan insanların öz ata-baba ocaqlarında yenidən bir araya gəlməsi onların yaddaşında silinməz iz buraxır.

Doğma yurd yalnız yaşanılan məkan deyil. O, uşaqlığın keçdiyi həyət, ailə böyüklərinin xatirəsi, ilk addımların atıldığı torpaq, bir kəndin insanlarını birləşdirən mənəvi bağdır.

İllərlə uzaqda qalmaq insanın yaddaşında doğma yerləri daha da əzizləşdirir. Qayıdış isə bir tərəfdən sevinc gətirsə də, digər tərəfdən itirilən insanları və geri qaytarılması mümkün olmayan illəri xatırladır. Bu səbəbdən Şamkənd sakinlərinin görüşündə sevinc və kədər bir-birinə qarışıb.

Bu gün həmin torpaqlarda şəhidlərin adlarının əbədiləşdirilməsi, onların xatirəsinə ehtiram göstərilməsi tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Doğma yurda qayıdış yalnız evlərin və yolların bərpası ilə tamamlanmır. Bu qayıdış həm də ailə xatirələrinin, kənd ənənələrinin və mənəvi bağların yenidən canlanmasıdır.

Şamkənddə ucaldılan abidə kompleksi bu mənada keçmişlə gələcək arasında körpü rolunu oynayır. Burada şəhidlərin xatirəsi yaşadılır, onların qəhrəmanlığı gələcək nəsillərə ötürülür, ailələrin illərlə daşıdıqları həsrət isə ortaq yaddaşın bir hissəsinə çevrilir.

41 adın qarşısında bir borc

Abidənin mərmər lövhələrində əbədiləşdirilən 41 adın hər biri qarşısında dayanıb düşünməyə dəyər. Həmin adların arxasında bir insanın həyatı, bir ananın duası, bir atanın ümidi, bir övladın gələcəyi və bir ailənin taleyi dayanır.

Bu adlar bizə xatırladır ki, şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq yalnız müəyyən günlərdə keçirilən mərasimlərlə məhdudlaşmamalıdır. Bu, hər gün qorunmalı olan mənəvi məsuliyyətdir. Şəhidlərin həyat yolunu öyrənmək, onların ailələrinə diqqət göstərmək, övladlarının gələcəyinə dəstək olmaq və tarixi həqiqətləri gələcək nəsillərə çatdırmaq bu məsuliyyətin mühüm hissələridir.

Mərasimin sonunda şəhidlərin əziz xatirəsi bir daha ehtiramla yad edilib, onların ruhuna dualar oxunub. Şəhid Yusif və Asif Əliyevin övladları doğma ata yurdunda ehsan süfrəsi açıblar. Ehsan süfrəsi ətrafında bir araya gələn insanlar dualar edib, şəhidlərin xatirəsini anıblar.

Belə görüşlərdə süfrənin mənası yalnız qonaqlıq deyil. Bu, doğmaların bir araya gəlməsi, itirilən insanların xatirəsinin bölüşülməsi, illərin ayıra bilmədiyi mənəvi bağların qorunmasıdır.

Şamkənddəki abidə kompleksi bu gün bir kəndin şəhidlərini xatırladan məkan olmaqla yanaşı, Vətən tarixinin ağrılı səhifələrini gələcək nəsillərə çatdıran yaddaş ünvanıdır.

Şamkəndin 41 şəhidi unudulmamalıdır. Onların adları ilə yanaşı, həyat hekayələri, ailələrinin çəkdiyi ağrı, yarımçıq qalmış arzuları və geridə qoyduqları övladların taleyi də yaşadılmalıdır.

Çünki şəhidlərin xatirəsinə ən böyük ehtiram yalnız onların adlarını oxumaq deyil, uğrunda canlarından keçdikləri Vətənin insanlarına sahib çıxmaqdır.

Şamkənddə ucalan abidə isə hər kəsə bir həqiqəti xatırladır: insan ömrü sona çata bilər, amma Vətən uğrunda göstərilən qəhrəmanlıq, doğma yurda bağlılıq və xalqın yaddaşında yaşayan adlar zamanın içində yaşamağa davam edir.

Həmidə Nizamiqızı