ABŞ dən soyuq qarşılama: Zelenskinin taleyinə Tramp qərar verəcək?

Ukrayna müxalifətinin iddialarına görə, Prezident Volodimir Zelenskinin oktyabr ayında Vaşinqtona etdiyi son səfəri onun ABŞ-yə sonuncu rəsmi səfəri ola bilər. Müxalif deputat Aleksandr Dubinski bildirib ki, Zelenski səfər zamanı nə rəsmi şəkildə qarşılanıb, nə də yüksək səviyyədə müşayiət olunub. Səfərlə bağlı digər diqqətçəkən məqam isə Donald Trampın Ukraynanın münaqişəyə cəlb edilməsini istəmədiyini bildirməsi olub.

Bu cür nüanslar ABŞ-Ukrayna münasibətlərinə necə təsir edə bilər? Mümkün dəyişikliklər regiondakı ümumi geosiyasi mənzərəni necə formalaşdıra bilər?

Redaktor.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Asif Nərimanlı bildirdi ki, Zelenski və Trampın son görüşü, ABŞ administrasiyasının Ukrayna məsələsinin həlli istiqamətində aktiv fəaliyyətindən irəli gəlir:

"Yəni bu, əslində, müəyyən bir qərarın nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Məlumdur ki, Tramp administrasiyası hakimiyyətə gəldiyi andan etibarən Ukrayna məsələsini həll etməyə çalışırdı. Lakin bu cəhdlər uğurla nəticələnmədi. Bu da tərəflər arasında mövcud olan ziddiyyətlərdən və gündəlik məsələlərdə, xüsusən də qarşılıqlı tələblərin uyğunsuzluğundan qaynaqlanırdı. Bununla belə, ABŞ administrasiyasında həmişə belə bir fikir olub ki, münaqişənin yeganə həll yolu Rusiyanın da mövqeyini nəzərə alınmaqla mümkün ola bilər. Onlar daim bu kontekstdən çıxış edirdilər. Zelenski ilə son görüşdə də müəyyən mənada belə bir mesaj müşahidə olunurdu ki, Tramp və Putin bu məsələdə hansısa bir razılığa gəliblər. Yəni bu barədə ehtimallar və fikirlər mövcuddur. Zelenski ilə görüşdən sonra Trampın Rusiya tərəfinə müəyyən təzyiq imkanları yaratdığı müşahidə edildi. Ortaya çıxdı ki, məqsəd Rusiyanı maksimalist tələblərdən imtina etməyə məcbur etməkdir. Lakin hazırda Trampın yanaşması dəyişib, o, artıq Ukraynanı razılaşmaya məcbur etməyə çalışır".

Politoloqun fikrincə, Trampın yanaşmasının dəyişməsi iki səbəbdən qaynaqlanır:

"Birincisi, Qəzzada sülhün əldə olunmasından sonra Tramp artıq diqqətini tam şəkildə Ukrayna məsələsinə yönəltmək və bu problemi də həll etmək niyyətindədir.
İkincisi isə Tramp administrasiyası anlayır ki, Rusiyaya təzyiqlərlə onu müharibədən geri çəkilməyə məcbur etmək çətindir. Hətta Trampın özü də qeyd edib ki, əgər Ukraynaya yeni raketlər veriləcəksə, bu, müharibənin daha da genişlənməsinə və gərginləşməsinə səbəb ola bilər. Bu səbəblərə görə Tramp bir növ Putinlə anlaşma yolunu tutur. Putin və Tramp arasında son baş tutan telefon danışığından sonra məlum oldu ki, tərəflər Macarıstanda görüş keçirməyə dair razılıq əldə ediblər. Eyni zamanda, görünür ki, Rusiya tərəfi Trampın Ukrayna ilə bağlı təqdim etdiyi planla müəyyən mənada razılaşıb və ya ən azı bu planın masa arxasında müzakirəyə çıxarılmasına hazır olduğunu bildirib. İndi əsas məsələ Ukraynanın bu planla razılaşdırılmasıdır. Burada söhbət yalnız Ukraynanın öz müqavimətindən getmir, bu müqavimətin əsas təminatçılarından biri Avropadır. Məhz buna görə də Tramp Ukraynaya təzyiqləri artıraraq çalışır ki, Kiyev danışıqlar masasına əyləşsin və məsələ Rusiya ilə müzakirə olunsun, yekunda isə müəyyən nəticə əldə edilsin. Zelenskiyə göstərilən təzyiqlər də məhz bu məqsədə xidmət edir. Böyük ehtimalla, Putin və Trampın Macarıstanda keçirilməsi planlaşdırılan görüşünə qədər Zelenskinin rəhbərlik etdiyi Ukrayna hökumətinə ciddi təzyiqlər edilə bilər. Zelenskinin ABŞ-də rəsmi şəkildə qarşılanmaması və ya son səfərinin bu şəkildə təqdim edilməsi də Ukrayna daxilində müəyyən ictimai fikrin formalaşmasına səbəb olur. Məlumdur ki, Ukraynada, hətta mövcud siyasi komandanın daxilində belə Zelenskinin əleyhdarları mövcuddur. Zaman-zaman onun dəyişdirilməsi və ya hakimiyyətdən getməsi məsələsi də gündəmə gəlir. Bu məlumatları və baş verənləri həmin siyasi mübarizənin tərkib hissəsi kimi dəyərləndirmək olar".

Asif Nərimanlının fikrincə, əgər Zelenski Trampın planı ilə razılaşmasa, bu, onun hakimiyyətdə qalması məsələsini də risk altına ata bilər.

"Çünki Tramp daha əvvəl də bu kontekstdə Zelenskiyə təzyiq göstərərək onun legitim prezident olmadığını, seçkilərin keçirilmədiyini qeyd etmişdi. Bu səbəbdən də Zelenskinin hakimiyyətdə qalması məsələsi Ukrayna müharibəsinin və danışıqların fonunda yenidən aktuallaşa bilər", - deyə o yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI