ABŞ, İran və İsrail Bakıda: Masada nə var

“Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü çevik və praqmatik çoxvektorlu diplomatiya nəticəsində Azərbaycan son illərdə həm regional, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Milli maraqlara əsaslanan bu siyasət Bakıya yalnız mövcud reallıqlara uyğunlaşmaq deyil, eyni zamanda yeni geosiyasi reallıqlar formalaşdırmaq imkanı verib”.

 Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin VI çağırış deputatı İltizam Yusifov deyib.
Onun sözlərinə görə, müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasətin ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi Azərbaycanın sülh, təhlükəsizlik, əməkdaşlıq və davamlı inkişaf naminə formalaşmaqda olan yeni dünya nizamında fəal iştirakçı kimi çıxış etməsinə zəmin yaradır. “Bu yanaşma Bakını regional aktordan qlobal miqyasda söz sahibi olan ciddi siyasi mərkəzə çevirir”, - o vurğulayıb.

 İ.Yusifovun fikrincə, Azərbaycanın xarici siyasət kursunun əsas üstünlüklərindən biri ondan ibarətdir ki, Bakı bu gün bir-biri ilə rəqabət və hətta açıq qarşıdurma vəziyyətində olan dövlətlər üçün təhlükəsiz dialoq və əməkdaşlıq məkanına çevrilib: “ABŞ, İran və İsrail kimi maraqları tez-tez toqquşan aktorların nümayəndələrinin qısa zaman kəsiyində Bakıya səfərləri bunun bariz göstəricisidir.

Bu fakt Azərbaycanın diplomatik balansı qorumaq bacarığının və etimad kapitalının nə qədər yüksək olduğunu ortaya qoyur. Bakı nə tərəflərdən birinin forpostuna çevrilir, nə də passiv müşahidəçi mövqeyi tutur. Əksinə, Azərbaycan vasitəçi, əlaqələndirici və gərginliyi azaldan aktor rolunda çıxış edir”.

İran-İsrail qarşıdurması fonunda Azərbaycanın həssas balansı
O əlavə edib ki, Azərbaycan üçün İranla münasibətlər yalnız dövlətlərarası əməkdaşlıq deyil, eyni zamanda tarixi, mədəni, dini və humanitar bağlara əsaslanır: “Rəsmi Bakı dəfələrlə İranda sabitliyin region üçün həyati əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb və gərginliyin dərinləşməsindən narahatlığını açıq şəkildə ifadə edib.

Eyni zamanda Azərbaycan İsrail ilə konstruktiv, praqmatik və strateji tərəfdaşlıq modeli formalaşdırıb. Enerji, təhlükəsizlik, yüksək texnologiyalar və innovasiya sahələrində əməkdaşlıq bu münasibətlərin əsas sütunlarını təşkil edir. Xüsusilə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, Bakı hazırda İsrail ilə dialoqda Türkiyənin maraqlarını da nəzərə alan əlaqələndirici rol oynayır. Türkiyə–İsrail münasibətlərinin Qəzza faktoru səbəbilə mürəkkəbləşdiyi bir dövrdə bu rol Azərbaycanın diplomatik çəkisini daha da artırır.

Yüksək səviyyəli səfərlər: diplomatiyanın real nəticələri

İran xarici işlər nazirinin müavini Vahid Cəlalzadənin 23–24 yanvar tarixlərində Bakıya səfəri etimadın möhkəmləndirilməsi, regional sabitlik və birgə infrastruktur layihələrinin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Görüşlər zamanı İran tərəfinin mövcud daxili vəziyyətlə bağlı məlumat verməsi və Azərbaycanın sabitliyə dəstək mövqeyi Bakının məsuliyyətli regional aktor olduğunu bir daha nümayiş etdirdi.

Bundan cəmi bir neçə gün sonra İsrail xarici işlər naziri Gideon Saarın 26 yanvar tarixli səfəri təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, texnologiya və süni intellekt sahələrində tərəfdaşlığın strateji xarakter daşıdığını təsdiqlədi. Prezident İlham Əliyevin Gideon Saar ilə görüşündə Davosda keçirilmiş əvvəlki təmasların davamı olaraq ikitərəfli gündəlik ətraflı müzakirə olundu.
Nazir Ceyhun Bayramovun həm İsrail, həm də İran nümayəndələri ilə apardığı danışıqlar Azərbaycanın diplomatik xəttinin institusional səviyyədə də uğurla icra edildiyini göstərir.

ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq və qlobal ölçü

Azərbaycan-ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası üzrə İşçi Qrupunun fəaliyyəti Bakının xarici siyasətinin qlobal komponentini daha da gücləndirir. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, müdafiə, terrorçuluqla mübarizə, süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur kimi sahələrdə aparılan müzakirələr Azərbaycanın Qərb üçün də əvəzolunmaz tərəfdaş olduğunu göstərir.
Bu əməkdaşlıq nə Rusiya, nə İran, nə də digər regional aktorlarla münasibətlərə qarşı yönəlməyib. Əksinə, bu, Azərbaycanın milli maraqlara əsaslanan balans siyasətinin tərkib hissəsidir”.

İ.Yusifov  hesab edir ki,  yürüdülən bu uğurlu diplomatiya Azərbaycanın “orta güc” statusunu möhkəmləndirir:

“Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uğurlu çoxvektorlu diplomatiya Azərbaycanın mürəkkəb qlobal və regional geosiyasi proseslərdə “orta güc” aktoru kimi çıxış etməsinə real imkanlar yaradır. Bakı artıq yalnız proseslərə reaksiya verən deyil, proseslərə təsir göstərən, gündəlik formalaşdıran siyasi mərkəzdir.

Cənubi Qafqazın sülh və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi ilə paralel olaraq Azərbaycan Yaxın Şərqdən Avropaya qədər uzanan geniş coğrafiyada sabitliyə, təhlükəsizliyə və dialoqa töhfə verir. Bu kurs ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində layiqli yerini daha da möhkəmləndirəcək və qarşıda duran strateji hədəflərə çatmaq üçün möhkəm zəmin yaradacaq”.

Mürtəza