Icma.az
close
up
RU
Afrika ikiyə bölünməyə başladı, yeni okean yaranır

Afrika ikiyə bölünməyə başladı, yeni okean yaranır

Icma.az bildirir, Lent az saytına əsaslanaraq.

Afrika iki hissəyə bölünür. Yeni araşdırmaya görə, bu parçalanma yəqin ki, on milyonlarla il əvvəl başlayıb. Kiel Universitetinin alimləri maqnit məlumatlarını öyrənərək Afrika ilə Ərəbistan arasında qədim geoloji ayrılmanın baş verdiyini göstərən sübutlar tapıblar. Bir zamanlar bu iki quru sahəsi bir-birinə puzzle parçaları kimi bağlı olub, lakin zamanla baş verən proseslər onların ayrılmasına gətirib çıxarıb. Bu ayrılma isə Afrika boyunca şimal-şərqdən cənuba doğru, sanki gödəkçənin zəncirbəndi kimi irəliləyərək, vulkanizm və seysmik fəallıqla müşayiət olunur.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, parçalanma tam başa çatdıqda (bu, ehtimal ki, beş-on milyon ildən sonra baş verəcək) Afrika iki böyük quru sahəsindən ibarət olacaq. Qərbdə Misir, Əlcəzair, Nigeriya, Qana və Namibiya kimi əksər Afrika ölkələrini özündə birləşdirən böyük ərazi formalaşacaq. Eyni zamanda, şərqdə daha kiçik bir quru sahəsi yaranacaq. Onun tərkibinə Somali, Keniya, Tanzaniya, Mozambik və Efiopiyanın böyük hissəsi daxil olacaq.

Plitə tektonikası nəzəriyyəsi bizə bildirir ki, materiklərin indiki konfiqurasiyası geoloji zaman ərzində kəskin şəkildə fərqli olub. Daily Mail izah edir ki, milyonlarla, bəlkə də milyardlarla il əvvəl daha böyük tektonik plitələr parçalanıb və uzaqlaşıb. Yeni okean qabığı və indiki okeanların yaranmasına səbəb olan, dəniz dibinin yayılması adlanan prosesi formalaşdırıb.

Tədqiqatçılar Afrikanın ən mühüm tektonik xüsusiyyətlərindən biri olan Şərqi Afrika çatına işarə edirlər: bu, Yer qabığının parçalanması nəticəsində yaranmış nəhəng çat sistemidir. Təxminən 4000 mil uzunluğa və orta hesabla 30–40 mil enə malik bu sistem İordaniyadan başlayaraq Cənub-Qərbi Asiyadan Şərqi Afrika boyunca Mozambikədək uzanır.

Hesab olunur ki, milyon illər sonra Afrika bölündükdə, dərin uçurum bu çat sistemi boyunca uzanacaq. Malavi və Turkana kimi Şərqi Afrikadakı böyük su hövzələrini ayıracaq.

Bu araşdırma üçün alimlər çat sisteminin zirvəsinə yaxın hissəyə - Qırmızı dənizin Ədən körfəzinə birləşdiyi Əfar regionuna diqqət yönəldiblər. Əfar regionu Yer üzündə nadir rast gəlinən bir məkandır: burada üç tektonik çat — Əsas Efiopiya çatı, Qırmızı dəniz çatı və Ədən körfəzi çatı bir nöqtədə birləşir və birlikdə “üçqat çat” adlanır.

Alimlər hesab edirlər ki, bu ərazidə biz plitələrin ayrılma prosesinin ən erkən mərhələlərini müşahidə edirik və uzun müddət bunun baş verdiyi yaxud artıq başa çatdığı düşünülürdü.

Mütəxəssislər Afrika qitəsinin necə dartıldığını və parçalandığını daha yaxşı anlamaq üçün 1968-1969-cu illərdə bort cihazları ilə toplanmış maqnit məlumatlarını təhlil ediblər.

Köhnə məlumat dəstlərini birləşdirərək və onların analizində müasir texnologiyalardan istifadə edərək, alimlər komandasına Yer qabığının maqnit sahəsi haqqında yeni təsəvvür əldə etmək mümkün olub.

Daha dəqiq desək, komanda sualtı dağlarda (geoloqların “okeanarası silsilələr” adlandırdığı orta okean hündürlüklərində) formalaşmış Yer qabığının maqnit profilini öyrənən skanerlərin məlumatlarından istifadə edib.

Yer kürəsinin maqnit qütbləri yerlərini dəyişəndə “bu hadisə bir neçə min və ya milyon ildən bir baş verir) Yer qabığında ağacın illik halqalarına və ya supermarket məhsulundakı ştrix-koda bənzər maqnit izi yaranır.

Təhlil göstərib ki, qədim dəniz dibi yayılma zolaqları Afrika ilə Ərəbistan arasında uzanır və bu da həmin regionun on milyonlarla il əvvəl parçalanmağa başladığını güman etməyə əsas verir.

Burada müşahidə olunan güclü maqnit siqnatürü, görünür ki, yavaş, lakin fasiləsiz şəkildə davam edən kontinental riftogenezdən (Yer qabığının yumşaq plastilin kimi dartılıb incəlməsi prosesindən) xəbər verir. Nəticədə qabıq qırıldıqda yeni okeanın yaranması baş verəcək.

Daily Mail vurğulayır ki, biz bu cür hadisə zamanı sanki torpağın gözümüzün önündə parçalandığını təsəvvür edə bilərik, amma əslində bu proses o qədər yavaş gedir ki, insanlar onu hiss etməyəcəklər.

Suonsi Universitetinin geokimyaçısı doktor Emma Uotts qeyd edir ki, Afrikanın parçalanması xüsusən də çatın şimal hissəsində, çox yavaş — ildə cəmi 5–16 millimetr — baş verir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:227
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 29 Noyabr 2025 11:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see328

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see309

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see299

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see296

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see289

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see279

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see259

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see256

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see249

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see248

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see245

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see241

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see235

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see235

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see233

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see225

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see213

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see207

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see195

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri