Aİ yə üzvlüklə bağlı tarixi sövdələşmə Ərdoğan masaya türk ölkəsini qoyur?

ABŞ-ın NATO-nu tərk edəcəyinə dair xəbərlər geniş şəkildə tirajlanır. Proses fonunda Türkiyənin alyans daxilində, eləcə də Avropanın siyasi həyatında rolunun artacağı şübhəsizdir. Bunun isə yekunda Türkiyənin Avropa İttifaqına (Aİ) üzv olması ilə nəticələnəcəyi deyilir. Maraqlı məqam Ankaranın bu halda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin müstəqilliyinin tanınmasını şərt kimi irəli sürəcəyi haqda deyilənlərdir.

Globalinfo.az-a danışan deputat Elçin Mirzəbəyli deyib ki, ABŞ-ın NATO-nu tərk edə biləcəyi ilə bağlı mülahizələr, qənaətimə görə, Şimali Atlantika Alyansına üzv olan dövlətləri, xüsusilə də Avropa İttifaqı ölkələrini belə bir perspektivə inandırmaq və onları NATO-ya daha çox vəsait ayırmağa məcbur etmək üçün həyata keçirilən informasiya təzyiqidir:

“Qeyd edim ki, 2024-cü ilin statistik göstəricilərinə görə, NATO-nun illik büdcəsinin 66,8%-ni ABŞ-ın ayırdığı vəsait təşkil edib. Eyni ildə alyansın büdcəsinin 6,8%-i Almaniya, 6,7%-i Britaniya, 4,9%-i Fransa, 19,7%-i isə digər üzv ölkələr tərəfindən təmin edilib. İndi Birləşmiş Ştatların NATO-nu tərk etdiyini və yerdə qalan 31 üzvün üzərinə düşəcək maliyyə yükünü təsəvvür edin. Sadəcə məsələnin maliyyə tərəfinin önə çıxarılması ABŞ-ın NATO-nu tərk edəcəyi təqdirdə Alyansın mövcudluğuna son veriləcəyini anlamaq üçün yetərlidir. Bu sıraya Şimali Atlantika hərbi-siyasi alyansının təhlükəsizlik konfiqurasiyasının bütövlükdə ABŞ-dan asılı olduğunu nəzərə alsaq, o zaman mənzərə daha da aydın olur”.

Politoloq qeyd edib ki, ABŞ NATO-nu tərk etsə, alyans dağılacaq:

“O zaman Alyansa üzv ölkələrin əhəmiyyətli hissəsinin bu qurumda qalacaqlarına inanmaq çətindir. Hər kəs özünə yeni müdafiə çətiri axtaracaq. Təbii ki, yeni dünya nizamına uyğun olaraq. Bu nizamın həm hüquqi, həm coğrafi, həm də hərbi-siyasi konturları bəlli olmadığı üçün kimin harada təmsil olunacağını, həmçinin ABŞ-ın NATO-nu tərk edəcəyini birmənalı şəkildə proqnozlaşdırmaq bir qədər çətindir”.

E.Mirzəbəylinin sözlərinə görə, Türkiyənin Avropa İttifaqına üzvlüyü ilə bağlı mülahizələri NATO ilə əlaqələndirmək doğru deyil:

“Türkiyənin Aİ istiqamətində gedişi maraqlı və diqqətçəkəndir. Nə qədər real olduğunu isə zaman göstərəcək. Bütün hallarda Türkiyənin yeni dünya nizamının, ən azı gözlə görülə biləcək coğrafi cizgiləri bəlli olmadan, yekun qərar qəbul edəcəyini düşünmürəm. Ankara yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək, öz gərəkliliyini daha da artıracaq və ola bilsin ki, həlledici faktora çevirəcək. Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti məsələsinə gəldikdə isə Türkiyənin ŞTKC-ni Avropa İttifaqına üzvlük məsələsində əsas şərt kimi irəli sürüləcəyini gözləmirəm. ŞKTC bir dövlət kimi baş tutub və hətta Aİ-nin bir çox ölkələrindən daha çox hüquqi-demokratik idarəçilik sisteminə malikdir. Hazırda Türkiyənin Aİ-yə üzvlüyünün real ola biləcəyi ehtimalının yüksək olmadığını, daha doğrusu Ankaranın, xüsusilə də indiki dövrdə belə bir qərar verməyə tələsməyəcəyini düşünürəm. Zənnimcə, bu barədə yayılan məlumatlar daha çox ictimai rəyin və reaksiyaların öyrənilməsinə xidmət edən bir gedişdir”.