AİHM dən Rusiyaya növbəti zərbə Moskva buna görə məsuliyyət daşıyır

Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi (AİHM) Ukrayna və Niderlandın Rusiyaya qarşı təqdim etdiyi dörd dövlətlərarası iddia üzrə tarixi qərar qəbul edib. Qərarda Rusiyanın Ukraynada sistemli insan hüquqları pozuntularına görə beynəlxalq hüquqi məsuliyyəti rəsmən tanınıb.

Qərar 2014-cü ildən başlayaraq Donbasda, Krımda və 2022-ci il fevralın 24-dən sonra işğal edilmiş Ukrayna ərazilərində baş verən hadisələri əhatə edir. Həmçinin 2014-cü ildə Malayziya Hava Yollarına məxsus MH17 reysi ilə Amsterdamdan Kuala-Lumpura uçan "Boeing 777" təyyarəsinin vurulması da bu işlər çərçivəsində araşdırılıb.

Məhkəmənin qənaətinə görə, Rusiya işğal etdiyi Ukrayna ərazilərində aşağıdakı insan hüquqları pozuntularına görə məsuliyyət daşıyır:

-Dinc sakinlərin və hərbi əsirlərin qətlə yetirilməsi;

-İşgəncələr, qanunsuz həbslər və daxili deportasiyalar;

-Ukraynalı uşaqların qanunsuz olaraq Rusiyaya aparılması;

Ukrayna milli kimliyinin və mədəniyyətinin sistemli şəkildə sıradan çıxarılması.

Bu, ilk dəfədir ki, beynəlxalq məhkəmə Rusiya dövlətini Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğaldan sonra insan hüquqlarının pozulmasına görə hüquqi məsuliyyətə cəlb edir.

Məhkəmə, həmçinin 2014-cü il MH17 faciəsi ilə bağlı Niderlandın təqdim etdiyi iddianı da haqlı sayıb. Qərarda qeyd olunur ki, təyyarə Rusiyaya məxsus "Buk" zenit-raket kompleksi ilə vurulub və həmin kompleks Rusiya ərazisindən Ukraynanın şərqinə gətirilib. Bu, Rusiyanın məsuliyyətini beynəlxalq səviyyədə rəsmiləşdirən ilk qərardır. Təyyarə qəzasında həlak olmuş 298 nəfərin ailələri bu qərarı “ədalət yolunda mühüm addım” kimi qiymətləndiriblər.

Moskva isə bu qərarı rədd edib. Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, “AİHM-in bu qərarları hüquqi cəhətdən bizim üçün heç bir əhəmiyyət daşımır. Rusiya artıq AİHM-in yurisdiksiyasını tanımır və bu qərarları yerinə yetirmək niyyətində deyil”.

Xatırladaq ki, 2022-ci ilin martında Rusiya Avropa Şurasından xaric edildikdən sonra AİHM qərarlarını tanımadığını elan etmişdi. Lakin məhkəmə bildirir ki, bu tarixədək baş vermiş hadisələrə görə Rusiya yenə də məsuliyyət daşıyır.

AİHM-in bu qərarı Rusiya üçün təkcə reputasiya zərbəsi deyil, həm də beynəlxalq hüquqi təcridin növbəti mərhələsidir. Qərar, gələcəkdə Ukraynadakı hərbi cinayətlərə görə konkret şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması üçün hüquqi baza rolunu oynaya bilər.

Eyni zamanda, MH17 işində Rusiyanın rəsmi şəkildə məsuliyyətli elan edilməsi Kremlin uzun illər apardığı inkar kampaniyasının iflasa uğradığını göstərir. Rusiya artıq beynəlxalq hüquq qarşısında mülki və hərbi cinayətlərə görə cavabdeh bir dövlət kimi qeydə alınır. Bu isə gələcəkdə siyasi, iqtisadi və diplomatik təzyiqlərin hüquqi əsaslarını daha da gücləndirəcək.

Rasim Əliyev
“AzPolitika.info”