Alimlər beynin davranışını təqlid edən “transneyron” hazırladı

Alimlər beynin fərqli bölgələrinə məxsus davranışları təqlid edə bilən tək bir süni neyron hazırlayıblar. Bu, robotların insanabənzər şəkildə dünyanı dərk edib reaksiya verməsinə doğru atılmış mühüm addım hesab olunur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "transneyron” adlandırılan bu qurğu görmə, planlaşdırma və hərəkətlə əlaqəli tapşırıqlar arasında keçid edə bilir. Bundan əlavə, məlumatı elektrik impulsları vasitəsilə emal edərək, donanımı bioloji hesablamaya bir addım daha yaxınlaşdırır.

Loughborough Universitetinin rəhbərliyində, Salk İnstitutu və Cənub Kaliforniya Universitetinin əməkdaşlığı ilə hazırlanan cihaz, real neyronların davranışını təqlid etmək üçün nəzərdə tutulub.

Digər süni neyronlardan fərqli olaraq müxtəlif rolları yerinə yetirə bilir

Klassik süni neyronlar adətən tək bir funksiyaya fokuslanır, lakin yeni transneyronlar elektrik xüsusiyyətlərini dəyişdirərək müxtəlif rollar icra edə bilir.

Loughborough Universitetindən professor Sergey Saveliev bildirir ki, tək bir süni neyron görmə, motor və premotor funksiyalarını təqlid edə bilir. Bu isə az sayda donanımla son dərəcə mürəkkəb tapşırıqları yerinə yetirə bilən çiplərin hazırlanmasına imkan yaradır.

Araşdırmaçılar transneyronu müxtəlif elektrik siqnalları ilə qidalandıraraq, çıxışdakı impulsları makak beynindən alınmış neyron qeydləri ilə müqayisə ediblər. Cihaz üç fərqli beyin bölgəsinə aid siqnal nümunələrini 100%-ə qədər dəqiqliklə yenidən yarada bilib. Bu nümunələr müntəzəm atəşləmə formalarından tutmuş xaotik impuls sıçramalarına qədər uzanırdı.

Loughborough Universitetinin professoru Aleksandr Balanov bildirir ki, kiçik elektrik tənzimləmələri cihazın müxtəlif neyron növləri kimi davranmasını təmin edir.

O əlavə edir ki, süni neyronlar təzyiq və temperatur kimi ətraf mühit dəyişikliklərinə də yaxşı reaksiya verir və gələcəkdə süni duyğu sistemlərində istifadə oluna bilər. Bu qurğunun həmçinin daha sürətli və enerji baxımından səmərəli kompüterlərin inkişafına təkan verəcəyi də qeyd olunur.

Bioloji neyron kimi işləyir

Araşdırma qrupu transneyronun yalnız neyron davranışını təqlid etmədiyini, həm də məlumatı emal etdiyini göstərib. Giriş siqnalı dəyişdikdə, cihaz bioloji neyronlarda olduğu kimi atəşləmə sürətini dəyişə bilir. İki siqnal eyni anda verildikdə isə, onların zamanlamasına uyğun olaraq müxtəlif reaksiyalar göstərir. Belə əməliyyatlar adətən bir neçə süni neyron tələb edir.

"Transneyron"un bu çevikliyi elektrik cərəyanı ilə fiziki olaraq forma dəyişən nano ölçülü memristordan qaynaqlanır. Bu memristorun içindəki gümüş atomları xırda körpülər qurub dağıdaraq elektrik impulsları yaradır. Temperatur, gərginlik və müqavimət dəyişdikcə bu impulsların quruluşu da dəyişir və beləliklə, heç bir proqram təminatına ehtiyac qalmadan neyronun rolu dəyişə bilir.

Salk İnstitutundan Dr. Sergey Gepşteyn xatırladır ki, ənənəvi kompüterlər məlumatı beyin kimi deyil, sərt və ardıcıl addımlarla emal edir:

"Transneyron"umuz beyin davranışını proqramla sadəcə təqlid etmək əvəzinə, həqiqətən beyinə bənzər şəkildə işləyən mərkəzlər yaratmağa bizi daha da yaxınlaşdırır.”

Növbəti hədəf: "çip üzərində korteks”

Komanda növbəti mərhələdə "transneyron"lardan ibarət şəbəkə yaradaraq "çip üzərində korteks” hazırlamağı planlaşdırır. Onların fikrincə, bu cür şəbəkələr robotlara real vaxtda qavrama və adaptasiya bacarığı qazandıra bilər. Eyni zamanda, daha səmərəli, ömür boyu öyrənə bilən və aşağı enerji sərf edən maşınların yaranmasına şərait yaradacağı düşünülür.

Günay