Ata pulu, “henna party” və yenə günahkar elan edilən analar

Nazilə Səfərlinin “Gün ortası” verilişində səsləndirdiyi fikirlər bir daha göstərdi ki, cəmiyyətimizdə bəzi mövzular var ki, onlara toxunanda müzakirə yox, ittiham refleksi işə düşür. Bu dəfə hədəfdə “ata pulu hesabına Avropada oxuyan qızlar”, “henna party” deyimi və sonda da necə ki, adətdir analar “günahkar” hesab olundu.

Əvvəlcə ən əsas sualdan başlayaq: Tələbə kim hesabına dolanmalıdır?

Xüsusilə xaricdə təhsil alan bir gəncin ailəsinin maddi dəstəyi ilə oxuması nə vaxtdan ayıb, qınanılası hal olub? Ata-ana övladını oxutmaq üçün pul xərcləyirsə, bu, lovğalıq deyil, valideyn məsuliyyətidir. Əksinə, imkan olduğu halda övladını oxutmamaq daha çox tənqid mövzusu olmalıdır.

“Gedib Avropada diplomu hansı yolla alıb, bilinmir” kimi ümumiləşdirici ifadələr isə nəinki ədalətsizdir, həm də minlərlə zəhmətkeş tələbənin əməyini kölgədə qoyur. Bir neçə neqativ nümunəyə görə bütöv bir təbəqəni aşağılamaq ictimai fikir yox, sosial qəzəbdir.

Gələk “xınayaxdı” – “henna party” məsələsinə. Maraqlıdır ki, bu mərasim son illərdə Azərbaycanda yenidən populyarlaşıbsa, bunun əsas səbəbi Türk serialları və Türkiyə mədəni təsiridir. Açıq danışaq ki, bizdə xınayaxdı adəti illərlə demək olar ki, yoxa çıxmışdı. İndi isə geri qayıdıb sadəcə adı dəyişib. Adın ingiliscə və ya türkcə səslənməsi mərasimin mahiyyətini dəyişmir. Bu, nə milli dəyərlərə xəyanətdir, nə də “özünü göstərmək” avtomatikası.

Daha təhlükəli məqam isə yazının sonunda yenə eyni nöqtəyə gəlməyimizdir: “Günah analardadır, düz tərbiyə verməyiblər.”

Nə baş verirsə-versin, sonda anaları günahlandırmaq artıq ictimai vərdişə çevrilib. Qızın geyimi, davranışı, seçimi, hətta toy mərasiminin adı hamısının məsuliyyəti avtomatik olaraq ananın üzərinə yüklənir. Ata bu prosesdə haradadır? Cəmiyyət, mühit, sosial media, televiziya, populyar mədəniyyət hansı rolu oynayır? Yoxsa bütün bu faktorlar bir kənara, təkcə ana cavabdehdir?

Bu yanaşma nə ədalətlidir, nə də sağlam. Çünki belə düşüncə qadını həm övladın davranışına, həm də cəmiyyətin gözləntilərinə görə ikiqat məsuliyyət altında əzir.

Problem “henna party” sözündə deyil, ata pulunda deyil, Avropada oxumaqda da deyil. Problem hər fərqli davranışı lovğalıq, hər yeniliyi əxlaqsızlıq, hər uyğunsuzluğu isə ana tərbiyəsizliyi ilə izah etmək vərdişindədir. Bu vərdiş dəyişmədikcə, mövzu dəyişsə də günahkarlar dəyişməyəcək və nədənsə onlar həmişə analar olacaq.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info