Ay roverləri buzlaqları necə məhv edə bilər..?

...Görünür, elm adamları yalnız Yer kürəsində deyil, həm də Ayda ətraf mühitin çirklənməsi barədə narahat olmalıdırlar. Son bir araşdırma göstərir ki, kosmik gəmilərin yanacaq işlənmiş qazları qütb buz örtüklərini - potensial dəyərli məlumat xəzinələrini ciddi şəkildə çirkləndirə bilər.

SİA xəbər verir ki, Space.com yeni tədqiqat haqqında məlumat verib.

Bir çox mövcud və planlaşdırılan Ay roveri təhlükəsiz eniş üçün lazım olan mühərrikin istiləşməsi zamanı metan istehsal edə bilən yanacaqla işləyir.

Bu, problemdir, çünki metan işlənmiş qazı havasız Ay üzərində tez yayılır və soyuq kraterlərdə ilişib qalır.

Bu kraterlər qədim su buzları və üzvi molekul yataqlarının axtarışı üçün əsas yerlər hesab edilən qütblərdə yerləşir.

...Noyabr ayında Journal of Geophysical Research jurnalında dərc olunmuş elmi məqalənin müəlliflərinə görə: Planetlər, kosmik agentliklər və özəl şirkətlər həssas ay bölgələrini qoruyacaq və gələcək ay missiyalarının kimyəvi izini azaldacaq qaydaları dərhal nəzərdən keçirməlidirlər.

Oxşar qanunlar, məsələn, Antarktidada və müxtəlif təbiət qoruqlarında çirklənməni tənzimləyir.

Ayın şimal və cənub qütblərində kraterlər daimi kölgədədir. Onlar o qədər soyuqdur ki, su buzu və digər donmuş birləşmələr milyardlarla il qala bilər.

Bu amillər buzu potensial olaraq dəyərli bir məlumat mənbəyinə çevirir, çünki o, çoxdan kometlər və asteroidlər tərəfindən Aya gətirilən üzvi hissəcikləri qoruyub saxlaya bilərdi.

Geoloji aktivliyin və atmosferin planetin erkən məlumatlarının çoxunu sildiyi Yer kürəsindən fərqli olaraq, Ay nisbətən dəyişməz qalıb.

Lakin, buzun uzun müddət kraterlərdə qalmasına imkan verən şərtlər qütb kraterlərini müasir çirkləndiricilər üçün təsirli bir tələyə çevirir.

Kosmik gəmilərin işlənmiş qazlarının necə yayıla biləcəyini müəyyən etmək üçün alimlər məşhur raket yanacaqları tərəfindən istehsal olunan ən bol üzvi birləşmə olan metanın hərəkətini izləmək üçün kompüter modeli hazırladılar. Avropa Kosmik Agentliyi (ESA) tərəfindən planlaşdırılan Argonaut missiyası təcrübə üçün model kimi xidmət etdi. Müəlliflər Ayın cənub qütbündən 30 km yüksəklikdə başlayan nəzəri eniş zamanı istehsal olunan metanın davranışını simulyasiya etdilər.

Metanı yeddi ay günü izləyən model göstərdi ki, molekullar Ay səthində sərbəst hərəkət edir.

Onlar dağılmırlar, çünki Ayda atmosfer demək olar ki, yoxdur.

Nəticədə metan iki gündən az müddətdə - və ya iki Yer ayı ərzində əks qütbə çatdı. Yeddi ay günü ərzində metan tullantılarının təxminən 54 faizi qütb kraterlərində çökdü, 12 faizi isə planlaşdırılan eniş nöqtəsindən uzaqda, şimal qütbündə başa çatdı.

...Aydakı çirkləndiricilərin xüsusiyyətlərini müəyyən etmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var. Lakin bu təcrübənin nəticələri göstərir ki, kosmik sənaye missiyalar planlaşdırarkən potensial ətraf mühit çirklənməsinə diqqət yetirməlidir.

Əli Babayev