Azərbaycan gələn il milyardlarla manatı hara xərcləyəcək?

Azərbaycanın 2027-ci il dövlət büdcəsində xərclərin 42,4 milyard manat, gəlirlərin isə 39,254 milyard manat olması proqnozlaşdırılır. Təhsil, sosial müdafiə, səhiyyə və təhlükəsizliklə yanaşı, iqtisadi fəaliyyətə və işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına da böyük həcmdə vəsait ayrılması nəzərdə tutulur. Büdcə layihəsi göstərir ki, gələn il dövlətin maliyyə prioritetləri həm sosial öhdəlikləri, həm də investisiya və təhlükəsizlik ehtiyaclarını əhatə edəcək.

Maliyyə Nazirliyinin açıqladığı 2027–2030-cu illər üzrə Ortamüddətli Xərclər Çərçivəsi ilə bağlı yaydığı məlumata görə, gələn il dövlət büdcəsinin kəsiri 3,146 milyard manat səviyyəsində proqnozlaşdırılır. Bu, gəlirlərlə xərclər arasındakı fərqdir.

Ən çox vəsait hansı sahələrə ayrılacaq?

2027-ci il üçün nəzərdə tutulan xərclərin funksional bölgüsündə iqtisadi fəaliyyət və müdafiə-təhlükəsizlik əsas istiqamətlər sırasındadır.

Maliyyə Nazirliyinin məlumatına əsasən, dövlət büdcəsindən aşağıdakı sahələrə vəsait ayrılması planlaşdırılır:

-İqtisadi fəaliyyət – 8,907 milyard manat;

-Müdafiə və milli təhlükəsizlik – 8,816 milyard manat;

-Ümumi dövlət xidmətləri – 5,522 milyard manat;

-Təhsil – 5,099 milyard manat;

-Sosial müdafiə və sosial təminat – 4,914 milyard manat;

-Məhkəmə hakimiyyəti, hüquq-mühafizə və prokurorluq – 3,439 milyard manat;

-Səhiyyə – 2,084 milyard manat;

-Kənd təsərrüfatı – 1,380 milyard manat.

Bundan başqa, mədəniyyət, informasiya, gənclər siyasəti və idman sahələri üçün 643 milyon manata yaxın, ətraf mühitin mühafizəsinə 438,6 milyon manat, mənzil və kommunal təsərrüfata isə 335,2 milyon manat ayrılması proqnozlaşdırılır.

Təhsil, səhiyyə və sosial müdafiəyə nə qədər pul ayrılır?

Büdcənin əhali üçün ən vacib istiqamətlərindən biri sosial xərclərdir. Təhsil üçün nəzərdə tutulan 5,099 milyard manat məktəblərin və digər təhsil müəssisələrinin maliyyələşdirilməsi, sistemin fəaliyyəti və müvafiq proqramlar baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Sosial müdafiə və sosial təminat xərclərinin 4,914 milyard manat olması proqnozlaşdırılır. Bu istiqamət pensiyalar, müavinətlər və həssas qrupların sosial təminatı ilə bağlı dövlət öhdəliklərinin maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayır.

Səhiyyəyə isə dövlət büdcəsindən 2,084 milyard manat ayrılması nəzərdə tutulur. İcmal büdcədə bu göstəricinin daha yüksək – təxminən 3,96 milyard manat olması planlaşdırılır. Bu iki rəqəmi qarışdırmaq olmaz: icmal büdcə dövlət büdcəsindən daha geniş maliyyə çərçivəsini əhatə edir.

Bununla belə, büdcə xərclərinin artması hər bir vətəndaşın pensiyasının, müavinətinin və ya əməkhaqqının avtomatik yüksələcəyi demək deyil. Konkret dəyişikliklər müvafiq qərarlardan və proqramların maliyyələşdirilməsindən asılı olacaq.

Qarabağın bərpasına 13,2 milyard manat ayrılması planlaşdırılır

İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması orta müddətli büdcə planlarının əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.

Maliyyə Nazirliyinin hesablamalarına görə, 2027–2030-cu illərdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpasına dövlət büdcəsindən ümumilikdə 13,2 milyard manat xərclənməsi proqnozlaşdırılır. Bu məbləğin həmin dövrdə əsaslı xərclərin 24,1 faizini təşkil edəcəyi bildirilir.  Bu vəsaitin əhəmiyyəti yalnız tikinti işləri ilə məhdudlaşmır. İnfrastrukturun qurulması, yaşayış məntəqələrinin bərpası və insanların doğma ərazilərinə qayıdışı üçün şəraitin yaradılması da bu istiqamətin əsas məqsədlərindəndir.

Eyni zamanda, dövlət büdcəsindən əsaslı investisiya xərclərinin 2027-ci ildə 5,3 milyard manat olması nəzərdə tutulur. Bu, 2026-cı il üçün təsdiqlənmiş proqnozdan 96,3 faiz çoxdur.

Xarici borca 1,4 milyard manatdan çox vəsait ödəniləcək

Büdcənin digər mühüm istiqaməti dövlət borcuna xidmət xərcləridir. 2027-ci ildə bu məqsədlə ümumilikdə 2,2 milyard manat ayrılması planlaşdırılır. Bunun 1 milyard 427,5 milyon manatı xarici dövlət borcuna xidmətə yönəldiləcək. Xarici borc üzrə məbləğin 1 milyard 63,5 milyon manatı əsas borcun, 364 milyon manatı isə faizlərin ödənilməsini əhatə edir. Daxili dövlət borcuna xidmət üçün də ayrıca vəsait nəzərdə tutulub.

Borc ödənişləri dövlətin maliyyə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi baxımından vacibdir. Eyni zamanda, bu xərclər büdcə resurslarının hansı hissəsinin digər dövlət proqramlarına yönəldilə biləcəyi məsələsini də aktuallaşdırır.

Büdcə vətəndaşın gündəlik həyatına necə təsir edə bilər?

Büdcədə təhsil, səhiyyə və sosial müdafiəyə ayrılan vəsait dövlət xidmətlərinin maliyyələşdirilməsi üçün imkan yaradır. İnvestisiya xərclərinin artması isə infrastruktur layihələrinin, tikintinin və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə təsir göstərə bilər. Lakin ayrılan vəsaitin həcmi ilə vətəndaşın gündəlik həyatda hiss etdiyi nəticə eyni deyil. Əsas məsələ vəsaitin necə icra olunması, layihələrin vaxtında başa çatdırılması, xidmətlərin keyfiyyəti və xərclərin səmərəliliyidir.

Gələn il büdcə gəlirlərinin 39,254 milyard manat, xərclərinin isə 42,4 milyard manat olması proqnozu 3,146 milyard manatlıq kəsir deməkdir. Bu fərqin necə maliyyələşdirilməsi də büdcə siyasətinin mühüm məsələlərindəndir.

Beləliklə, 2027-ci ilin büdcə planları dövlətin sosial öhdəlikləri, təhlükəsizlik ehtiyacları, iqtisadi inkişaf və Qarabağın bərpası arasında böyük həcmli maliyyə resurslarının bölüşdürülməsini nəzərdə tutur. Vətəndaşlar üçün əsas göstərici isə ayrılan milyardların konkret olaraq təhsil, səhiyyə, sosial təminat, infrastruktur və xidmətlərin keyfiyyətində hansı nəticələri yaradacağı olacaq.

Samir Abdulla

AzPost.az