Icma.az
close
up
RU
Azərbaycanda ayların adları dəyişdirilir? Çıxçömbəl, oğlaqqıran, vaynənə...

Azərbaycanda ayların adları dəyişdirilir? Çıxçömbəl, oğlaqqıran, vaynənə...

GlobalInfo saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Bildiyimiz kimi, Prezident İlham Əliyev Azərbaycan dilinin qorunması, inkişafı və saflığının təmin olunması istiqamətində ardıcıl addımlar atır və müxtəlif tədbirlər həyata keçirir. Bu fonda ayların adlarının dəyişdirilməsi yenidən müzakirə obyekti olub. Belə ki, tarixi məlumatlara görə, Azərbaycanda ayların adları əvvəllər fərqli olub. Məsələn, yanvar “ocaq”, fevral “çillə”, mart “bozay”, aprel “çiçək”, may “elat”, iyun “qızmar”, iyul “bürkü”, avqust “qorabişirən”, sentyabr “yığım”, oktyabr “əkin”, noyabr “güzdək”, dekabr isə “aralıq” adlandırılıb.

Ay adlarını yenidən dilimizə uyğunlaşdırmaq mümkündürmü?

Globalinfo.az-a danışan tarixçi alim Zaur Əliyev deyib ki, uzun illər əvvəl ayların adı iqlimlə əlaqələndirilib:

“Məsələn, fevral – boz ay, mart – çıxçömbəl, oğlaqqıran ay, aprel – leysan, may – ağlargülər, iyun – vaynənə, iyul – qorabişirən, avqust – quyruq donan (bəzi yerlərdə quyruq doğan), elqovan, sentyabr – solyan, oktyabr – elköçdü, noyabr – qırovdüşən və sair adlandırılıb. Qədim dövrlərdə Azərbaycan türkləri ayları təbiətdə baş verən bioloji və iqlim dəyişikliklərinə (fenologiyaya) uyğun adlandırırdılar. İslamdan əvvəlki və erkən orta əsrlərdə Azərbaycanın yerli türk tayfaları təbiət hadisələrinə və təsərrüfat dövrlərinə əsaslanan adlardan istifadə edirdilər”.

Tarixçi bildirib ki, təqvimdəki ayrı-ayrı kəsim adları həmin dövrlərin ən xarakterik xüsusiyyətini poetik şəkildə əks etdirir:

“Məsələn, xalq təqvimində yayın ən isti ayı hesab olunan avqust — “qora bişirən” adlandırılıb, çünki bu zaman üzüm gilələrindəki qoralar (yəni kal üzüm) yetişməyə başlayır və bu, həmin dövrün əsas fərqləndirici əlamətidir. Göründüyü kimi, oğlaqqıran, leysan, ağlar‑gülər, vay nənə, qorabişirən və sair adlar xalq təqvimində ilin müxtəlif dövrlərinin ən əlamətdar xüsusiyyətlərini birbaşa göstərən poetik metaforlar kimi təqdim olunur. Lakin unutmayaq ki, hər bir türk tayfasının özünəməxsus təqvim sıralaması olub. Bundan başqa, islam dininin qəbulu da sıralamaya təsir edib”.

Zaur Əliyev

Alim qeyd edib ki, XI əsrdən başlayaraq dövlət səviyyəsində Məlik Şah tərəfindən qəbul edilmiş təqvimimiz olub:

“Məlik Şah təqvimi XIX əsrə qədər az dəyişiklik istifadə edilib. “Ocaq”, “nisan” adları əslində Türkiyə türklərinin adlandırılmasıdır. 1920-ci illərin əvvəllərində görkəmli ədib Cəfər Cabbarlı ayların adlarını milliləşdirmək üçün yeni siyahı təklif etmişdi. “Ocak, Söven, Güran” kimi milli adlar təklif etsə də, sovet rejiminin standartlaşdırma siyasəti nəticəsində bu adlar rəsmi qəbul edilmədi. Lakin Azərbaycan 1918-ci ildə Qriqorian təqviminə keçdi və SSRİ-nin tərkibində olarkən bu sistemə tam uyğunlaşdı. Ayların adlarının dəyişdirilməsinə gəldikdə, bu məsələdə vətəndaş cəmiyyətinin qərar verməsi düzgündür. Qeyd edim ki, bununla bağlı Türkmənistan variantı da var. Onlar da müəyyən adları dəyişiblər. Türkiyədə bəzi adlar beynəlxalq formada saxlanıb, bəziləri isə milli sözlərlə əvəzlənib. Hesab edirəm ki, artıq XXI əsrdir, dünyanın böyük hissəsi bunu qəbul edib. Hər şeyi milli etmək olar, lakin beynəlxalq standrtları da düşünmək lazımdır”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:572
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 20 Yanvar 2026 06:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see367

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see349

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see317

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see308

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see299

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see291

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see280

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see270

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see262

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see250

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see248

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see237

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see236

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see236

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see233

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see233

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see222

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see210

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri