Azərbaycanda ipoteka əlçatanlığı necə dəyişib? ARAŞDIRMA

Əvvəlki illərlə müqayisədə ipoteka ilə mənzil almağın əlçatanlığı məsələsi son dövrlərdə daha çox müzakirə olunan mövzulardan birinə çevrilib.

Milli.Az-ın araşdırmasına görə, bir neçə il əvvəl formalaşmış ümumi fikir ondan ibarətdir ki, dövlət ipotekası vasitəsilə mənzil əldə etmək daha real idi, halbuki hazırda bu proses xeyli çətinləşib.

Müqayisəli yanaşma göstərir ki, bu dəyişiklik əsasən ipoteka şərtlərinin deyil, daşınmaz əmlak bazarındakı qiymət dinamikasının nəticəsidir.

2010-2019-cu illəri əhatə edən dövrdə ipoteka sistemi bugünkü qədər geniş olmasa da, mənzil bazarında qiymətlər nisbətən aşağı idi. Həmin illərdə ipoteka kreditini əldə etmək müəyyən çətinliklər yaradırdı, çünki kredit resursları məhdud idi və banklar daha sərt seçim meyarları tətbiq edirdi. Bununla belə, ipoteka əldə edən şəxslər üçün mənzil almaq daha real görünürdü. Məsələn, orta statistik mənzilin qiyməti 60-80 min manat civarında dəyişirdi və bu məbləğ ipoteka kreditinin limitlərinə daha uyğun gəlirdi. İlkin ödəniş də nisbətən aşağı idi və vətəndaşların onu toplaması daha mümkün hesab olunurdu. Bu baxımdan, əsas problem kreditə çıxış olsa da, mənzil əldə etmək maliyyə baxımından daha balanslı idi.

2020-ci ildən sonrakı dövr isə fərqli iqtisadi reallıq formalaşdırdı. Pandemiyadan sonra daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin sürətli artımı müşahidə olundu. Son illərdə mənzil qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib və bəzi hallarda bu artım 50 faizdən də çox olub.

Nəticədə, əvvəllər ipoteka ilə əldə edilə bilən mənzillər artıq daha yüksək büdcə tələb edir. Orta mənzil qiymətləri 120-200 min manat və daha yuxarı səviyyəyə qalxıb ki, bu da ipoteka kreditinin maksimum məbləği ilə tam uyğunlaşmır.

Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, ipoteka şərtləri əslində müəyyən mənada yaxşılaşıb. Dövlət tərəfindən təklif olunan güzəştli ipoteka kreditlərinin faiz dərəcəsi aşağı səviyyədə saxlanılır və kredit müddətləri uzunmüddətli ödəniş imkanı yaradır. Kredit mexanizmləri də əvvəlki illərlə müqayisədə daha əlçatan olub. Lakin bütün bu müsbət dəyişikliklər mənzil qiymətlərinin artım tempini kompensasiya edə bilmir. İlkin ödəniş məbləği əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib.

Beləliklə, əvvəlki dövrlə müqayisədə əsas fərq ondan ibarətdir ki, əvvəllər ipoteka kreditini əldə etmək çətin olsa da, onu əldə edən şəxslər üçün mənzil almaq daha mümkün idi. Hazırda isə ipoteka mexanizmi daha geniş və əlçatan olsa da, mənzil bazarındakı qiymət artımı bu imkanı xeyli məhdudlaşdırır. Bu səbəbdən, bugünkü şəraitdə ipoteka ilə mənzil almaq formal olaraq mümkün görünsə də, real əlçatanlıq baxımından əvvəlki illərlə müqayisədə daha çətin hesab olunur.

Ayxan

Milli.Az