Azərbaycanda kimlər işdən çıxarıla bilməz?

Çox zaman bəzi şəxslərin pensiya yaşına 1-2 il qalmış işdən azad olunması hallarına rast gəlirik. 

Adətən bu zaman səbəb kimi ixtisar göstərilir. Belə hallarda isə vətəndaşlar əmək fəaliyyətini məcburi şəkildə dayandırmalı olur və daha sonra iş tapmaqda çətinlik çəkirlər. 

Bundan başqa, Azərbaycanın Əmək Məcəlləsi bəzi vətəndaş kateqoriyalarının işdən çıxarılmasını ya tam qadağan edir, ya da yalnız sonuncu növbədə mümkün sayır. Bu işçilərin hüquqları xüsusi qanunlarla qorunur. 

Əmək Məcəlləsinə görə, kimlər işdən çıxarıla bilməz və ya ən son kimlər işdən çıxarıla bilər? 

Məsələ ilə bağlı “Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqası”nın İcraiyyə Komitəsinin sədri Sahib Məmmədov "Cebheinfo.az"-a açıqlamasında bildirib ki, qanunvericiliyimizdə belə bir məhdudiyyət yoxdur və olmasının da tərəfdarı deyil: 

“Bu məsələnin konkret mexanizmi yoxdur. Məsələn, Rusiya Federasiyası belə bir qanun qəbul etmişdi ki, pensiya ərəfəsində olan işçilərin işdən azad olunması məhdudlaşdırılsın. Amma həmin mexanizm işləmədi. 

Əgər şəxs yaxşı işçidirsə, işəgötürən onu pensiya yaşına qədər niyə işdən çıxarsın ki? Belə bir tənzimləmə yoxdur. Digər tərəfdən, elə hallar olur ki, məsələn, işçi işə gəlmir, spirtli içki qəbul edir, əmək intizamını pozur, verilən tapşırıqları yerinə yetirmirsə, işəgötürüən niyə onu işdən çıxarda bilməsin ki? 

Belə vəziyyətdə işəgötürənin onu işdən çıxarma hüququ əlindən alına bilməz. Yəni belə məhdudiyyət qoyulduqda, bəzi işçilər sui-istifadəyə yol verir, işə gəlmir, deyirlər ki, onsuz da məni işdən çıxara bilməyəcək. 

Ona görə də belə bir qanun yoxdur və belə bir qanunun qəbul olunması da məqsədəuyğun deyil, çünki işlək mexanizm yoxdur. İşəgötürən də çalışmalıdır ki, şəxs pensiya ərəfəsində olanda işdən çıxarılmasın. Dövlət orqanlarında da bu məsələyə müəyyən qədər həssas yanaşılır, ən azı 65 yaşa qədər işçiyə toxunulmur. Amma ümumilikdə qanunvericiliyimizdə belə bir məhdudiyyət yoxdur”. 

Sahib Məmmədov qeyd edib ki, Əmək Məcəlləsində müəyyən kateqoriyadan olan şəxslərin əmək müqaviləsinə xitam vermək qadağandır: 

“Məsələn, Əmək Məcəlləsində hamilə qadınların işdən azad olunması qadağan edilib. Amma pensiya yaşına az qalmış şəxslərin də bu siyahıya əlavə olunması məncə effektiv olmayacaq. Çünki işçi əmək intizamını pozursa, işçilərin sağlamlığına təhlükə yaratdırsa, işəgötürənin istənilən vaxt onu işdən çıxartmaq hüququ olmalıdır. 

Bu hüququn məhdudlaşdırılması əmək hüququ baxımından düzgün deyil. Yenə deyirəm, Rusiya bu təcrübəni sınaqdan keçirdi, amma nəticə vermədi. Azərbaycan Əmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsinə əsasən, bəzi hallarda işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi qadağandır. 

Buraya hamilə, habelə üç yaşınadək uşağı olan qadınlar, həmçinin, üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilər, yeganə qazanc yeri işlədiyi müəssisə olan və məktəb yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən işçilər, əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilər, şəkərli diabet və ya dağınıq skleroz xəstəliyindən əziyyət çəkənlər, həmkarlar ittifaqı təşkilatının və ya hər hansı siyasi partiyanın üzvü olması səbəbi, öhdəsində əlilliyi olan uşaq və ya orqanizmin funksiyalarının 81–100 faiz pozulması ilə əlilliyi müəyyən edilmiş digər ailə üzvü olan işçilər daxildir. Habelə işçi məzuniyyətdə, ezamiyyətdə və ya kollektiv danışıqlarda iştirak etdiyi müddət ərzində də belə qərar verilə bilməz”. 

Əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert vurğulayıb ki, bu maddənin birinci hissəsində nəzərdə tutulmuş müddəalar Məcəllənin 70-ci maddəsinin «a» bəndi və 73-cü maddəsi ilə xitam verilən hallara şamil edilmir:

“Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “a” bəndi (əmək müqaviləsinin müddətinin başa çatması) və 73-cü maddəsi (işçi tərəfindən əmək müqaviləsinə xitam verilməsi) halları bu qadağalara şamil edilmir.

Müəssisənin ləğv edilməsi halları istisna olmaqla, müddətindən asılı olmayaraq, reabilitasiya müəssisəsində və digər reabilitasiya subyektlərində müalicə keçən əlilliyi olan şəxslərlə, həmçinin “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 24.1-ci maddəsində göstərilən işçi ilə bağlanılmış əmək müqaviləsinin işəgötürən tərəfindən ləğv edilməsinə yol verilmir”. 

Əfsanə Rəcəb 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Sahib Məmmədov iş azad olma