Azərbaycanda sahibkarlar niyə iş yeri açmır?

Ölkədə mövcud problemlərdən biri də işsizliklə bağlıdır.

Bu problem bölgələrdə daha çox özünü göstərir. Bunun əsas səbəblərindən biri kimi yerlərdə zavod və fabriklərin, kiçik istehsal müəssisələrinin olmaması göstərilir. 

Onu da vuğulayaq ki, məsələn, qonşu Türkiyədə bölgələrdə fəaliyyət göstərən bir istehsal müəssisəsi həmin istehsal prosesinin bir hissəsini kəndlərdə yaşayan insanlarla bölüşür.

Yəni onlar ev şəraitində həmin işlə məşğul olmaqla qazanc əldə edir. Bizdə isə Sovet dövründə möcud olan zavod-fabriklərin bir çoxu fəaliyyətini dayandırıb.

Nəticədə insanlar iş tapmaq üçün paytaxta üz tuturlar. Qeyd edək ki, 2023-cü ildə ölkədə 14 min 900, 2024-cü ildə 11 mindən çox, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında isə 8 min 900 iş yeri bağlanıb.

Beləliklə, 2023-cü ildən bu ilin, 2025-in sentyabr ayının sonunadək ölkədə 34 800 iş yeri bağlanıb, yəni günə 35 nəfər işsiz qalıb.

Bəs sahibkarlar niyə bu qədər işçi qüvvəsi olduğu halda iş yeləri açmaq istəmirlər?

Məsələ ilə bağlı iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, dövlət tərəfindən müəssisələrin açılmasının əleyhinədir:

“Dövlət biznesdə, istehsalda ən pis menecerdir. SSRİ-nın təcrübəsi var. Sovetin istehsal etdiyi məhsullar çox keyfiyyətsiz olurdu. Dövlətin əlində olan müəssisələrin işi enerji sektorundan başqa o qədər də effektiv olmurdu.

Dövlət ədalətli hakim olmalıdır ki, investorlar iş yerləri açsınlar. İndi görürük ki, Mərkəzi Asiya respublikalarına 10 milyardlarla investisiyalar gəlir. Hətta bazar dəyəri 4 trilyon 410 milyard dollar olan məşhur “NVIDIA” şirkəti Ermənistanda süni intellekt və “startup” layilərinin maliyyələşməsinin 1,5 milyard dollar sərmayə, investisiya qoyacağını açıqlayıb.  

Yaxın 3 ildə, təqribən 10 min keyfiyyətli iş yeri yaranacaq, bundan əlavə, dünyada əsas trend olan süni intellekt üçün lazım olan çiplərdən tutun da, proqram təminatına qədər bir çox sahələrdə aparıcı texnologiyalar Ermənistana gələcək.

Bundan başqa, layihə gənclərin, maraqlı və yüksək gəlirli iş axtaran mütəxəssilərin ölkədən köçünün qarşısı alan faktora çevriləcək. Azərbaycana bu çatışmır. Dövlətin işi müəssisə, zavod-fabrik açmaq deyil. Onları açmağa şərait yaratmaqdır.

Bizdə problem o şəraitin yaranmasındadır ki, müəssisə açmaq istəyən xarici, istərsə də daxili investorlar olsun, güvənib Azərbaycanda fabrik, zavod və yaxud istehsal sahələri açsınlar.  Bunun üçün təşviq proqramları, vergi güzəştləri, kommunal xidmətlərin ucuz olması lazımdır.  

Çinin, Vyetnamın, Laosun inkişaf yoluna baxanda görürük ki, onlar istehsalda rəqabəti yalnız ucuz işçi qüvvəsinə görə deyil, həmin ölkələrdə elektrik enerjisi, təmiz qaz daha ucuz  olduğuna görə uddular. İstehsal açmaq sərfəli idi. Bizdə əksinədir, yəni kommersiya müəssisələrinə kommunal xidmətlər əhalidən daha baha satılır. Bəzi hallarda iki dəfədən də çox baha satılır. 

Belə bir şəraitdə kim müəssisə açacaq və ya investisiyalarla məşğul olacaq? Azərbaycanda problem dövlətdən zavod-fabrik açmağı gözləməkdir, bu yalnışdır. Bizim dövlətdən tələbəmiz, gözləntimiz ondan ibarət olmalıdır ki, ədalətli oyun qaydaları təsis eləsinlər və Azərbaycanda investorlar üçün şəraitin yaxşılaşdırlmasına çalışsınlar. 

İş yerlərinin yaradılmasını biznesmen etməlidir, dövlət dəstək olmalıdır. Türkiyədə bunun dəstəyi var, kiçik sahibkarların vergisi aşağıdır, kəndlərdə dizel yanacağı bazar qiymətindən 3 dəfə ucuz satılır. Bütün bunlar bizdə də olmalıdır”.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin