Icma.az
close
up
RU
Azərbaycanlılar heç vaxt müsəlman olmayıb Ramazan hara, Novruz hara...

Azərbaycanlılar heç vaxt müsəlman olmayıb Ramazan hara, Novruz hara...

Icma.az, Kulis.az portalına istinadən məlumat yayır.

Kulis.az Rəvan Cavidin "Novruz, Ramazan və biz" yeni yazısını təqdim edir.

Bakıda olanda mağazalarda səmənilər gördüm, maket tonqallar gördüm, bayram xonçaları gördüm. Gördüm ki, şəhərin mərkəzində Novruz bayramını qeyd etmək üçün iri səhnələr qurulur, yarmarkalar açılır. Çərşənbə axşamı evdəkilər tonqal videosu da göndərdilər.
Türkiyədə isə Novruz bayramını ancaq ölkənin şərqindəki üç-dörd şəhər qeyd edir.
Əsasən, azərbaycanlıların və ya Azərbaycan mədəniyyətinin hakim olduğu şəhərlər – Iğdır, Qars, Van, Ərzurum. Onlar da bizim kimi qeyd etmir. Nəsə Novruz, elə bilirəm, ən yaxşı elə Azərbaycana yaraşır.

İkinci ildir ki, Ramazan ayı ilə Novruz üst-üstə düşür. Fars irfanı qarışır türk irfanına. Molla Nəsrəddinlə Mövlanə iki ildir ki, barışıb. Bu iki əlamətdar günlərin çoxlu estetik fərqi var. Hər yüz ildən bir əcnəbi mədəniyyətin təsiri altında qalan, güc-bəla ilə o təsirdən arınmaq istəyən milli-mədəni dəyərlərimiz hər əcnəbidən bir xüsus saxlayır özündə. Novruz bayramında süfrələrə şam düzüb arzumuzu çin etmək istəyiriksə, məhərrəmlikdə də “şami-qəriban” oxuyub sinəmizə vururuq.

Ramazanda nəfsimizi tərbiyə etmək istəyiriksə, Novruzda bolluq, bərəkət arzulayıb, nəyimiz var-yox, hamısını bişirib yeyirik. Ramazanda iftar süfrəsində qulağımız ney səsi eşidir. Novruzda isə tonqal başında zurna qulağımızı qanadır. Sovet dövründə isə bu iki təqvimi də gizlənə-gizlənə, min bir həyəcanla qeyd edirdik. Uzun sözün qısası, təxminən, min ildir, bu iki bayramın, bu iki təqvimin arasında haça-paça qalmışıq.

Pisdimi? Türkiyədəki mədəni çürüməyə baxanda görürsən ki, pis deyil. Biz hər mədəniyyətə tolerant yanaşa bilmişik. Yaxşıdırmı? Hansına daha çox aid olduğumuzu dərk etsək, yaxşıdır. Amma dərk edə bilmirik. Buna görə də, milli şüurumuz inkişaf eləmir.

Azərbaycanlılar heç vaxt müsəlman olmayıb. Heç bundan sonra da müsəlman olmayacaqlar. Buna ehtiyac da yoxdur. Bir-iki nəfər dərindən irfanı bilsə, bəsimizdi. Tariximizə baxanda da, İslamı canımızı barbarlardan qurtarmaq üçün qəbul etdiyimizi görürük. Nəinki biz, bütün türklər. Talasda çinlilərə qarşı döyüşən ərəblərin yanında vəziyyətimiz yaxşı olduğu üçün, bir az da bizim dədə-babaların tenqriçiliyinə yaxın olduğuna görə tayfa-tayfa, el-el, oba-oba qəbul elədik İslamı. Hansı məzhəb olursa olsun, bütün Qafqaz, Orta Şərq müsəlmançılığı İrandan öyrəndiyi üçün, əminliklə deyə bilərik ki, bizim İslamdan, ümumiyyətlə, xəbərimiz yoxdur. Xəbəri olanlar da bunu yaxşı məqsədlərlə istifadə edirlər, sağ olsunlar.

Novruz odpərəstlərin bayramıdır. Yeni ili həvəssiz qeyd edənlər, hətta qeyd etməyi günah bilənlər gərək Novruzu da qeyd etməsin. Hətta Novruzu qeyd etmək Yeni ili qeyd etməkdən daha çox günahdır. Biri Allahın göndərdiyi peyğəmbərin adına bağlanırsa, bu biri Zərdüşt deyilən kafirin Xeyir-Şər nağılına söykənir. Amma tarixin hər səhifəsi sübut edir ki, biz inanc məsələsində çox da sabit fikrə malik deyilik. Qanımızdakı türklük, xislətimizdəki qafqazlılıq bizə gündə beş dəfə əyilib qalxmağı rəva görmür.

Novruzun mədəni konturları bizə daha yaxındır. Od, yaşıllıq, su, paylaşmaq, ritm. Novruzu dini bayram kimi qeyd etmədiyimiz üçün onun mistikasından uzaq düşmüşük. Ramazana inandığımız kimi Novruza da inansaq, antropoloji kimliyimizə, irqimizin keyfiyyətlərinə geri dönə bilərik. Biz isə soy, törə, od, torpaq əvəzinə iki təlxəyi folklor adı altında camaata sırımaqla məşğuluq. Keçəl də, Kosa da azərbaycanlıların ümumiləşdirilmiş obrazıdır. Bunu yəqin çox deyiblər, indi də mən xatırladım.

Dinlər qədim miflərin günümüzə gəlib çatan mədəniyyətidir. Vaxt ötdükcə onlar da mifə çevriləcək. Dinlərdən bizə qalan əxlaq sistemi və irrosional düşüncə vərdişi olacaq. Necə ki Novruz öz adətlərini günümüzə qədər qorusa da, inanc sistemini itirib.

Məncə, azərbaycanlılar, Qafqazın türkləri Yeni ili də, Qurban bayramını da, Ramazanı da, ümumiyyətlə, təqvimin bütün şadyana günlərini Novruz bayramı kimi qeyd edir. Əhval-ruhiyyəsi eyni olur o günlərin, dəyişən simvolistikadır. Hansı il ki Novruz sönük qeyd olundu, o il bütün bayramlar domino daşları kimi yıxılır, həvəslər qırılır. Səbəbi milli genin yaddaşıdır. Atəşpərəstliyin, onun közünü üfürən türk milli kimliyinin şüurumuzdakı bütün yad ideologiyalara baş qaldırışıdır. Nə müqəddəs bayramlar, nə də modern illuziyalar bizim coğrafiyanın qədim ənənələrini dəyişə bilmir.
Oda tapınmaq, oda and içmək, pirə ocaq demək, şad gündə, bəd gündə nəsə yandırmaq, bərəkəti odla, tüstü ilə çağırmaq - hamısı qədim dünyanın qədim yaddaşının altşüurumuzdakı təsbitləridir. Psevdopantürkçülük kimi çıxmasın, həqiqətən, qədim türk mifi, metafizik yaddaşı bizə öyrədilənlərin hamısının fövqündə dayanır. Bunun müsbət və mənfi tərəflərini yazmaq isə dissertasiya işidir. Bayramınız mübarək!

Hüseyn Abdullayevə hökm oxundu “ANİMAFİLM Gəncədə” festivalı keçiriləcək Berlin Beynəlxalq Film Festivalının qalibləri açıqlanıb
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:273
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 21 Mart 2025 10:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see321

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see306

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see293

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see287

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see286

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see273

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see255

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see252

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see249

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see245

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see243

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see240

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see236

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see228

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see227

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see203

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see201

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri