Bakı kitabların dili ilə danışır: Beynəlxalq kitab sərgisindən REPORTAJ

Kitablar, müəllif görüşləri, yeni nəşrlər və fərqli mədəniyyətlər...

Bakıda XII Beynəlxalq Kitab Sərgisi qapılarını ziyarətçilərin üzünə açıb. Bir həftə davam edəcək sərgi oxucuları, yazıçıları, nəşriyyatları və kitab sənayesinin nümayəndələrini bir araya gətirir.

Bəzən bir şəhərin mədəni həyatını anlamaq üçün onun küçələrinə, bəzən teatrlarına, bəzən də kitab sərgilərinə baxmaq kifayətdir. Kitab sərgiləri sadəcə nəşrlərin nümayiş olunduğu məkan deyil. Bura düşüncələrin, ideyaların, xatirələrin və müxtəlif dünyagörüşlərinin görüş yeridir. Hər kitab ayrıca bir hekayə danışır, hər stend yeni bir kəşfə yol açır, hər müəllif görüşü isə oxucu ilə ədəbiyyat arasında qurulan körpünü möhkəmləndirir.

Oktyabrın 21-də Bakıda başlayan XII Beynəlxalq Kitab Sərgisi də bu baxımdan diqqət çəkir. Bakı Ekspo Mərkəzində təşkil olunan tədbir 27 oktyabradək davam edəcək. Sərgi çərçivəsində yerli və xarici nəşrlər, müəllif görüşləri, kitab təqdimatları və müxtəlif mədəni proqramlar nəzərdə tutulub.

Sərginin builki mövzusu da diqqətəlayiqdir: “Həyat ekrandan böyükdür: bir uşaq, bir kitab, bir gerçək dünya”.

Bu fikir müasir dövrdə xüsusi məna daşıyır. Smartfonların, sosial şəbəkələrin və sürətlə dəyişən rəqəmsal dünyanın insan həyatında böyük yer tutduğu bir zamanda kitabın əhəmiyyətini xatırlatmaq, xüsusilə uşaqlarda mütaliəyə maraq yaratmaq mühüm mədəni və maarifləndirici məqsəddir.

Kitab rəflərindən başlayan səyahət

Sərginin əsas üstünlüklərindən biri müxtəlif mövzularda nəşrləri bir məkanda görmək imkanı yaratmasıdır. Bədii ədəbiyyatdan tarixə, elmi nəşrlərdən uşaq kitablarına, tərcümə əsərlərindən müasir müəlliflərin yaradıcılığına qədər geniş istiqamətləri əhatə edən kitab sərgiləri oxuculara seçim imkanlarını genişləndirmək fürsəti verir.

Bir kitab mağazasına daxil olanda insan çox vaxt əvvəlcədən müəyyənləşdirdiyi nəşri axtarır. Sərgidə isə vəziyyət fərqlidir: ziyarətçi bəzən heç planlaşdırmadığı bir kitabı kəşf edir, üz qabığı diqqətini çəkən nəşrin səhifələrini vərəqləyir, müəllifin yaradıcılığı ilə tanış olur və yeni mütaliə istiqaməti müəyyənləşdirir.

Bu baxımdan kitab sərgisinin dəyəri yalnız satış göstəriciləri ilə ölçülmür. Onun əsas əhəmiyyəti oxucu ilə kitab arasında yeni münasibət yaratmaq, insanları mütaliəyə təşviq etmək və nəşriyyatların öz məhsullarını daha geniş auditoriyaya təqdim etməsinə şərait yaratmaqdır.

Bakıdan dünyaya açılan ədəbi pəncərə

XII Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisində 32 ölkədən iştirakçıların təmsil olunması tədbirin beynəlxalq miqyasını göstərir. Təşkilatçıların məlumatına görə, sərgidə 148 yerli və 59 xarici iştirakçı yer alır. ABŞ, Almaniya, Belarus, Əlcəzair, Hindistan, Kanada, İsrail, Pakistan, Portuqaliya və Səudiyyə Ərəbistanı sərgidə ilk dəfə iştirak edən ölkələr sırasındadır.

Bu rəqəmlər sərginin yalnız Azərbaycan nəşriyyatlarının məhsullarını təqdim edən platforma olmadığını göstərir. Belə tədbirlər müxtəlif ölkələrin ədəbi ənənələrinin, nəşriyyat təcrübələrinin və mədəni baxışlarının qarşılıqlı tanıdılması üçün də imkan yaradır.

Ədəbiyyatın dili fərqli ola bilər, lakin onun insanı anlamaq, tarixə nəzər salmaq, cəmiyyətin problemlərini dərk etmək və gələcəyi təsəvvür etmək gücü universaldır. Beynəlxalq kitab sərgiləri də bu ortaq dili üzə çıxarır.

Azərbaycan üçün belə platformaların əhəmiyyəti ayrıca qeyd olunmalıdır. Milli ədəbiyyatın, klassik irsin və müasir müəlliflərin xarici oxuculara təqdim edilməsi, eyni zamanda dünya ədəbiyyatının Azərbaycan oxucusuna daha geniş şəkildə çatdırılması mədəni əlaqələrin inkişafına töhfə verir.

Müəlliflə oxucunun görüşü

Kitab sərgilərinin ən maraqlı tərəflərindən biri müəlliflərlə canlı ünsiyyət imkanının yaradılmasıdır. Oxucu əsəri oxuyarkən müəllifin düşüncələri ilə tanış olur, görüş zamanı isə həmin düşüncələrin necə formalaşdığını, hansı yaradıcılıq prosesindən keçdiyini öyrənmək imkanı qazanır.

Sərginin ilk gününün proqramında xalq yazıçısı Çingiz Abdullayevin oxucularla görüşü və imza saatı, Arzu Cəfərova ilə görüş, eləcə də bir sıra kitab təqdimatları yer alıb. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının “Birinci Türkoloji Qurultay – 100” nəşrlərinin təqdimatı da günün proqramına daxil edilib.

Belə görüşlər ədəbiyyatın yalnız kitab səhifələrində mövcud olmadığını göstərir. Müəllifin oxucu ilə dialoqu əsərin daha dərindən anlaşılmasına, yeni sualların yaranmasına və mütaliənin fərdi təcrübədən ictimai-mədəni ünsiyyətə çevrilməsinə şərait yaradır.

Kitabın imzalanması isə bir çox oxucu üçün sadəcə xatirə deyil. Bu, sevdiyi müəlliflə görüşün, oxuduğu əsərlə qurduğu şəxsi bağın simvoludur.

Uşaqlar və mütaliə mədəniyyəti

Builki sərginin mövzusu uşaqlara və onların kitablarla münasibətinə xüsusi diqqət yönəldir. Bu, təsadüfi deyil. Mütaliə vərdişinin formalaşması uşaqlıq dövründən başlayır və ailənin, məktəbin, kitabxanaların, eləcə də cəmiyyətin birgə səyi ilə möhkəmlənir.

Uşaq kitabları yalnız əyləncə vasitəsi deyil. Onlar dil bacarıqlarının inkişafına, təxəyyülün genişlənməsinə, emosiyaların anlaşılmasına və ətraf aləmin dərk edilməsinə kömək edir. Kitabla erkən yaşlarda tanış olan uşaq oxumağı təkcə dərs vəzifəsi kimi deyil, maraqlı və faydalı məşğuliyyət kimi qəbul edə bilər.

Rəqəmsal texnologiyaların imkanlarını inkar etmək mümkün deyil. Bununla belə, ekran qarşısında keçirilən vaxtla kitab oxumaq arasında sağlam tarazlığın yaradılması vacibdir. Kitab insanı dayanmağa, düşünməyə, hadisələri izləməyə və mətnin arxasındakı mənaları anlamağa dəvət edir.

Sərginin əsas mesajı da bu düşüncə ilə səsləşir: texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, canlı mütaliənin, təxəyyülün və müstəqil düşüncənin əhəmiyyəti qorunmalıdır.

Nəşriyyatlar üçün imkanlar, oxucular üçün seçim

Kitab sərgisi nəşriyyatlar və kitab mağazaları üçün də mühüm platformadır. Burada yeni nəşrlər geniş auditoriyaya təqdim olunur, müəlliflərin əsərləri tanıdılır, oxucu marağı öyrənilir və gələcək əməkdaşlıqlar üçün zəmin yaranır.

Nəşriyyat sahəsinin inkişafı yalnız kitabların çap olunması ilə məhdudlaşmır. Keyfiyyətli redaktə, tərcümə, dizayn, poliqrafiya, müəllif hüquqlarının qorunması və satış şəbəkələrinin inkişafı bütöv bir ekosistem formalaşdırır. Sərgilər həmin ekosistemin müxtəlif iştirakçılarının bir araya gəlməsinə imkan verir.

Oxucu üçün isə bu tədbirlər kitabları müqayisə etmək, yeni müəlliflər tanımaq və fərqli mövzularda nəşrlərlə maraqlanmaq fürsətidir. Xüsusilə gənclər üçün sərgi həm təhsil, həm də şəxsi inkişaf baxımından yeni istiqamətlər açır.

Kitabın gələcəyi oxucunun marağından başlayır

Kitab sərgiləri haqqında danışarkən bir məqamı unutmaq olmaz: tədbirin uğuru yalnız neçə ölkənin və neçə nəşriyyatın iştirak etməsi ilə ölçülmür. Əsas məsələ sərginin insanları kitab oxumağa nə dərəcədə həvəsləndirməsi, yeni oxucular qazandırması və tədbirdən sonra da davam edən mütaliə marağı yaratmasıdır.

Bunun üçün kitabı gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirmək lazımdır. Ailədə uşaqlarla birlikdə kitab oxumaq, məktəblərdə mütaliə mühitini gücləndirmək, kitabxanaları daha əlçatan etmək və yerli müəlliflərin əsərlərinə marağı artırmaq bu istiqamətdə əhəmiyyətli addımlardır.

Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi də bu məqsədlərə xidmət edən mədəni platformalardan biridir. Bir həftə ərzində burada nümayiş etdirilən kitablar, keçirilən görüşlər və təqdimatlar müxtəlif yaş qruplarından olan ziyarətçilərə ədəbiyyatla daha yaxından tanış olmaq imkanı yaradır.

Bəlkə də sərgini tərk edən hər bir ziyarətçi özü ilə bir kitab aparmayacaq. Ancaq yeni bir müəllif kəşf edən, çoxdan oxumaq istədiyi əsəri xatırlayan və ya uşağına kitab almağa qərar verən hər kəs bu tədbirin əsas məqsədinə töhfə vermiş olacaq.

Çünki kitabın əsl dəyəri rəfdə tutduğu yerdə deyil, insanın düşüncəsində açdığı yerdədir. Ekranlar məlumatı sürətlə çatdıra bilər, kitab isə həmin məlumatın üzərində düşünmək, onu anlamaq və öz dünyagörüşümüzün bir hissəsinə çevirmək imkanı verir.

Bakıda başlayan XII Beynəlxalq Kitab Sərgisi də məhz bu həqiqəti xatırladır: kitab yalnız keçmişin mirası deyil, gələcəyin düşünən insanını yetişdirən vasitələrdən biridir.

Zeynəb Rzayeva