Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Bakının yaşayan yaddaşı: 37 ci il repressiyasında nə baş verdi?

Bakının yaşayan yaddaşı: 37 ci il repressiyasında nə baş verdi?

Axar.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Bakıda Bayırşəhərin dar və bir qədər də susqun küçələri ilə addımlayanda hiss edirsən ki, burada hər daş təkcə tikinti materialı deyil, həm də yaddaşdır. Bakı şəhərinin tarixi adətən qala divarları içində formalaşmış İçərişəhər üzərindən oxunur. Lakin şəhərin gündəlik həyatı, zəhməti, sosial münasibətləri və səssiz taleləri əsasən divarların kənarında - Bayırşəhərdə yoğrulub. Məhz bu məkan şəhərin yaşayan yaddaşıdır və həmin yaddaşın ən parlaq, eyni zamanda ən kövrək daşıyıcılarından biri Zərgərpalan hamamıdır.

XIX əsrin sonlarında inşa edilən Zərgərpalan hamamı uzun illər Bayırşəhər sakinləri üçün sadəcə yuyunma yeri olmayıb. O, gündəlik həyatın axarına qarışan, insanları bir araya gətirən, sosial münasibətləri tənzimləyən bir məkana çevrilib. Burada həftənin günləri fərqli məna daşıyırdı: bir gün qadınların, bir gün kişilərin idi. Toy və nişan öncəsi hamama gəlmək adət idi, uşaqların ilk isti su xatirələri, yaşlıların qurnaların yanında etdiyi səssiz söhbətlər isə bu məkanın yaddaşına hopmuşdu. Hamamın daxilində suyun səsi əsl musiqi rolunu oynayırdı. Qurnadan axan su, çarhovuzun səthində titrəyən işıq, buxarın içində yayılan gülab qoxusu insanın hisslərinə toxunur, onu gündəlik qayğılardan müvəqqəti ayırırdı. Bu hisslər fərdi xatirələrdən kənara çıxaraq Bayırşəhərin kollektiv yaddaşına çevrilmişdi. İnsanlar buradan təkcə təmiz bədənlə deyil, yüngülləşmiş ruhla ayrılırdılar.

Lakin bu axar 1937-ci ildə kəskin şəkildə qırıldı. Sovet repressiyaları Bayırşəhərə də çatdı və hamamın sahibi “xalq düşməni” damğası ilə təqib olundu. Mülkiyyət hüquqları ləğv edildi, bina dövlətin balansına keçirildi və onun əvvəlki ictimai-sosial funksiyası zorakı şəkildə dayandırıldı. Bu hadisə təkcə bir ailənin taleyinin sındırılması deyildi. Bu, eyni zamanda məkanın yaddaşına edilən müdaxilə idi. Repressiyadan sonra hamam yenidən planlaşdırıldı: bəzi girişlər bağlandı, digərləri genişləndirildi, interyer sement və texniki qatlarla örtüldü. Hamam mərasimləri üçün nəzərdə tutulmuş məkan emalatxanaya çevrildi. İsti suyun və buxarın yerini maşın səsi, çəkic zərbələri və metal qoxusu aldı. Bayırşəhər sakinlərinin dilində bu dövr “qapının yerinin dəyişdirilməsi” və “divarların boğulması” kimi xatırlanırdı, bu ifadələr həm fiziki dəyişiklikləri, həm də qorxu və susqunluq atmosferini əks etdirirdi. Zamanla burada yeni bir yaddaş qatı formalaşdı. Təmizlik və istirahət xatirələrinin üzərinə zəhmət və dolanışıq yaddaşı əlavə olundu. Hamamın istiliyi artıq bədəni yox, dəmiri qızdırırdı. Bu dəyişiklik ağrılı idi, lakin Bayırşəhərin həyat fəlsəfəsinə uyğun olaraq real və qaçılmaz idi. Burada insanlar həm istirahət etmiş, həm də çörək qazanmışdılar.

Xüsusilə 1990-cı illərdə bina baxımsız qaldı, sahibsizlik onu səssizliyə bürüdü. Bir zamanlar insan səsi ilə dolu olan məkan unudulmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qaldı. Halbuki daş da, yaddaş da hər şeyi unutmur. 2001-ci ildə Zərgərpalan hamamı tarix və mədəniyyət abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınsa da (inventar № 3578), uzun müddət onun real qorunması üçün əməli addımlar atılmadı. Bu susqunluq yalnız 2024-cü ildə aparılan konservasiya işləri ilə pozuldu. Proses sahibkar Əli Əliyevin maddi dəstəyi sayəsində mümkün oldu. Məhz bu dəstək hesabına “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi təşəbbüsü öz üzərinə götürdü. Professor Qafar Cəbiyevin rəhbərliyi ilə AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun mütəxəssisləri hamamda arxeoloji tədqiqatlar apardılar. Sonradan əlavə olunmuş texniki qatlar təmizləndi, orijinal divar taxçaları, isitmə kanalları və memarlıq detallarının izləri yenidən üzə çıxarıldı. Bu bərpa prosesi yalnız fiziki müdaxilə deyil, eyni zamanda yaddaşın məkana qaytarılması idi – keçmiş yenidən görünən və oxunaqlı hala gətirildi.

Zərgərpalan hamamının bərpası onun həyatının sonu deyil, yeni mərhələsinin başlanğıcı oldu. 2025-ci ildə burada Bayırşəhər Simpoziumu keçirildi. Tarixçilər, memarlar, arxeoloqlar və şəhər tədqiqatçıları bu məkanda bir araya gələrək Bayırşəhərin keçmişini və gələcəyini müzakirə etdilər. Eyni zamanda mədəni irs üzrə beynəlxalq ustad məktəbi fəaliyyət göstərdi. Gənc mütəxəssislər abidə üzərində birbaşa işləyərək qoruma və tədqiqat metodlarını canlı mühitdə öyrəndilər. Bu proseslər hamamı elmi platforma ilə yanaşı, təhsil məkanına da çevirdi. Universitetlərin tələbələri, məktəblərin şagirdləri ekskursiyalara cəlb olundu. Tarix dərsləri auditoriyadan çıxaraq real məkanda davam etdi, daş, divar və plan üzərində oxunan tarix daha anlaşılan və yadda qalan oldu. Bu gün də Zərgərpalan hamamında elm və təhsil yönümlü fəaliyyətlər davam edir.

Zərgərpalan hamamının nümunəsi göstərir ki, tarix-mədəniyyət abidələrinin gələcəyi yalnız bərpa ilə məhdudlaşmamalıdır. Öyrənmə, qoruma və təbliğetmə bir-birindən ayrı deyil, onların təhsilə inteqrasiyası abidəni keçmişin susqun şahidi yox, bu günün fəal iştirakçısına çevirir. Bu yanaşma digər tarix-mədəniyyət abidələri üçün də vacib modeldir.

Bayırşəhərin hekayəsi Zərgərpalan hamamında hələ də davam edir. Burada su ilə dəmir, təmizliklə zəhmət, keçmişlə bu gün bir araya gəlir. Bu məkan sübut edir ki, yaddaş yalnız daşda qorunduqda deyil, insanla birlikdə yaşadıqda davamlı olur. Zərgərpalan hamamı isə Bayırşəhərin yaddaşını gələcəyə daşıyan nadir və canlı məkanlardan biridir.

Fariz Xəlilli,

tarix üzrə fəlsəfə doktoru

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:138
embedMənbə:https://axar.az
archiveBu xəbər 13 Yanvar 2026 18:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see257

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see253

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see249

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see247

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see241

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see234

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see231

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see228

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see220

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see209

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see204

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see200

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see197

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see195

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see195

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see192

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see190

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see184

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see178

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see171
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri