Icma.az
close
up
RU
Brüsselin gecikmiş marağı: Aİ Cənubi Qafqazda söz sahibi ola biləcəkmi? (ŞƏRH)

Brüsselin gecikmiş marağı: Aİ Cənubi Qafqazda söz sahibi ola biləcəkmi? (ŞƏRH)

Qaynarinfo portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Cənubi Qafqazda nəqliyyat və logistika layihələri ətrafında geosiyasi rəqabət yeni mərhələyə daxil olur. "EUObserver” nəşrinin yaydığı məlumata görə, Avropa İttifaqı "Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP) adlı nəqliyyat dəhlizi təşəbbüsünə qoşulmaq niyyətindədir. İlk baxışda bu addım iqtisadi məntiqə söykənsə də, əslində daha geniş geosiyasi kontekstin tərkib hissəsidir.

Brüsselin bu layihəyə maraq göstərməsi təsadüfi deyil. Aİ uzun müddətdir ki, Rusiyadan yan keçən alternativ ticarət və enerji marşrutları üzərində işləyir. Təkcə 2022-2024-cü illərdə Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında yükdaşımaların həcmi təxminən 2 dəfə artaraq 6 milyon tona yaxınlaşıb. Bu baxımdan Orta Dəhliz və onun tərkib hissəsi kimi təqdim olunan Zəngəzur dəhlizi Avropa üçün cəlbedici görünür. Çindən Avropaya yüklərin daşınma müddətinin 42 gündən 12–13 günə enə biləcəyi perspektivi layihənin iqtisadi əhəmiyyətini artırır. Bundan əlavə, hesablamalara görə, Orta Dəhliz tam gücü ilə işləyərsə, illik 10–15 milyon ton yük ötürmə potensialına malik ola bilər. 

Lakin əsas sual başqadır. Aİ bu prosesə niyə indi qoşulur? Bu addım əvvəlcədən hazırlanmış strateji planın tərkib hissəsidir, yoxsa regionda artan ABŞ fəallığına verilən gecikmiş reaksiya? Məhz bu məqam Brüsselin qərarvermə mexanizminin zəif tərəflərini üzə çıxarır.

Son illərdə Aİ tez-tez operativ deyil, reaktiv davranmaqda ittiham olunur. Məsələn, Avropa Komissiyasının iri infrastruktur layihələri üzrə  qərarlarının qəbul müddəti bəzən 2–3 il çəkir ki, bu da rəqabətli geosiyasi mühitdə  ciddi gecikmə hesab olunur. 

TRIPP layihəsinin adı belə onun arxasında duran siyasi iradəni açıq  göstərir. Amerika Birləşmiş Ştatları regionda nəqliyyat marşrutları üzərindən təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır. ABŞ-ın son illərdə regiona ayırdığı iqtisadi və təhlükəsizlik yönümlü proqramların həcmi yüz milyonlarla dollarla ölçülür. Vaşinqton üçün Cənubi Qafqaz təkcə tranzit zonası deyil, həm də Avrasiya geosiyasətində mühüm dayaq nöqtəsidir. Bu fonda Aİ-nin gecikmiş reaksiyası onun regiondakı mövqeyini zəiflədir. Əgər proseslər ABŞ tərəfindən formalaşdırılırsa, Brüssel yalnız bu çərçivəyə uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalır. Bu isə Aİ-ni "oyun qurucu"dan çox "oyuna qoşulan" aktora çevirir. 

TRIPP təşəbbüsü çərçivəsində ən çox müzakirə olunan elementlərdən biri də Zəngəzur dəhlizidir. Bu marşrut təkcə logistika xətti deyil, həm də regionun siyasi arxitekturasını dəyişdirə biləcək amildir. Nəzəri baxımdan Ermənistanın bu dəhliz vasitəsilə regional iqtisadi sistemə inteqrasiyası  mümkündür. Bu, ölkənin tranzit gəlirlərini artıraraq illik yüz milyonlarla dollar əlavə iqtisadi dövriyyə yarada bilər. Lakin praktiki müstəvidə təhlükəsizlik, suverenlik və regional balans kimi faktorlar prosesi mürəkkəbləşdirir. 

Aİ-nin əsas problemi yalnız gecikmə deyil, həm də vahid strateji yanaşmanın olmamasıdır. 27 üzv dövlətin fərqli maraqları və konsensus mexanizminin mürəkkəbliyi qərarların qəbulunu ləngidir. Nəticədə Brüsselin böyük layihələrə operativ reaksiyası zəifləyir. Hazırda Avropa İttifaqının qlobal ÜDM-də payı təxminən 14–15% civarındadır, lakin bu iqtisadi güc həmişə geosiyasi təsirə çevrilə bilmir. Bu isə onun beynəlxalq layihələrdə liderlik imkanlarını məhdudlaşdırır. 

Brüsselin TRIPP və Orta Dəhliz layihələrinə marağı region üçün yeni iqtisadi imkanlar vəd etsə də, bu təşəbbüsün uğuru birbaşa Aİ-nin strateji davranışından asılıdır. Əgər Avropa İttifaqı proseslərə gec reaksiya vermək ənənəsini davam etdirərsə, Cənubi Qafqazda əsas söz sahibi olmaq şansını əldən verə bilər. Əksinə, vaxtında və balanslı yanaşma sərgilənərsə, Aİ həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan regionda mühüm aktora çevrilə bilər. Hazırkı vəziyyət isə göstərir ki, Brüssel hələ də seçim qarşısındadır: ya oyun qurucu olmaq, ya da başqalarının qurduğu oyuna qoşulmaq…

Qeyd edək ki, "EUObserver” nəşrinin məlumatına görə, Avropa İttifaqı TRIPP layihəsinə qoşulmaqla Rusiyadan yan keçən alternativ ticarət marşrutu formalaşdırmağı və Ermənistanı Avrasiya logistika zəncirlərinə daha dərindən inteqrasiya etməyi hədəfləyir. Bununla belə, ekspertlər Aİ-ni strateji liderliyin zəifliyi və qərarların ləngliyi səbəbindən tənqid edir və bu tendensiyanın ABŞ-nin regionda təsirini daha da artırdığını vurğulayırlar. 

Siyasət Şöbəsi


Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:117
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 06 May 2026 13:09 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see294

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see294

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see290

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see271

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see269

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see263

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see262

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see241

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see226

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see214

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see213

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see213

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see211

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see209

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see207

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see201

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see197

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see189

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see182

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri