“Bu, aylarla davam edə bilməz: MAQATE və İran arasında çətin danışıqlar“ BBC

"Qrossi ümid edir ki, razılaşma bu həftə əldə olunacaq..."

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATƏ) rəhbəri Rafael Qrossi bildirib ki, təşkilatın müfəttişlərinin İrandakı nüvə obyektlərinə girişi məsələsi aylarla uzana bilməz. Onun sözlərinə görə, məqsəd bu həftənin sonuna qədər Tehrana səfərlərlə bağlı razılaşma əldə etməkdir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

Yüksək zənginləşdirilmiş uran barədə məlumatsızlıq

Qrossinin sözlərinə görə, iyunun 13-də İsrailin İrandakı obyektlərə ilk hava zərbələri endirdiyi gündən etibarən agentliyin ölkədəki uran ehtiyatları barədə heç bir dəqiq məlumatı yoxdur. Halbuki həmin vaxtadək İranın 440 kiloqramdan çox 60 faiz səviyyəsinə qədər zənginləşdirilmiş uranı mövcud olub. Bu isə az qala 10 atom bombasının hazırlanmasına kifayət edəcək qədər material deməkdir. O, vurğulayıb ki, ehtiyatların hələ də İranda saxlanıldığı ehtimal olunur, amma bunu təsdiqləmək vacibdir.

Məhdudiyyətlər və yeni qanun

İran parlamenti yayda qəbul etdiyi qanunla MAQATƏ ilə əməkdaşlığı dayandırıb. Bundan sonra təşkilatın hər hansı yoxlamalar aparması yalnız Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının icazəsi ilə mümkündür. Qrossi bildirib ki, bu mexanizmin necə işləyəcəyi hələ də aydın deyil. O, həmçinin qeyd edib ki, Tehran zənginləşdirilmiş uranın yerləşdiyi yerlərin açıqlanmasını istəmir.

Hazırda müfəttişlərin yalnız Buşehr atom elektrik stansiyasına daxil ola bilməsi mümkün olub, lakin bu obyekt İranda ən kritik məkan sayılmır və adətən MAQATƏ-nin rüblük hesabatlarına da daxil edilmir. Əsas nüvə obyektləri - Fordo, İsfahan və Natanza ABŞ və İsrailin aviazərbələri nəticəsində ciddi ziyan görüb.

Qərbin reaksiyası və yeni təzyiqlər

Avqustun sonunda Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya BMT-yə rəsmi müraciət edərək Tehranın 2015-ci il nüvə sazişinin öhdəliklərini pozduğunu bəyan edib. Bu addım sanksiyaların bərpasına yol açır, lakin proses mərhələli şəkildə aparılır: 30 günlük məsləhətləşmələrdən sonra BMT Təhlükəsizlik Şurası qərar verməlidir. Fransa XİN rəhbəri Jan-Noel Barro diplomatiyanın hələ tükənmədiyini söyləyib, Almaniya xarici işlər naziri isə İrandan sentyabr ayı ərzində MAQATƏ ilə tam əməkdaşlığa qayıtmağı tələb edib.

Tehranın mövqeyi və Qərbin şübhələri

İran nüvə proqramının sırf dinc məqsədlərə xidmət etdiyini israrla bəyan edir. Lakin Qərb dövlətləri bu arqumentə şübhə ilə yanaşır və proqramın əslində hərbi hədəflərə yaxınlaşdığını düşünür. Qrossinin sözləri isə vəziyyətin nə qədər gərgin və həssas olduğunu bir daha göstərir: "Bu, aylarla davam edə bilməz. Gözləntim odur ki, həftə bitməmiş razılaşma əldə ediləcək".