Bu gündən qasırğa başlayır Xəbərdarlıq

28 may 2025-ci il tarixindən etibarən 3 gün ərzində güclü geomaqnit qasırğası olacaq.

Sfera.az xəbər verir ki, bu barədə Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunun (İKİ RAS) Günəş Astronomiyası və Heliofiziki Alətlər Laboratoriyası və Günəş-Yer Fizikası İnstitutunun (RAS-in Sibir bölməsi) alimləri xəbərdarlıq ediblər. 

Tədqiqatçılar günəş küləyinin sürətinin mayın 28-də artmağa başlayacağını və təxminən 600 km/s-ə çatacağını bildirirlər. Bu, mülayim hesab edilsə də, keçmiş proqnozlar göstərir ki, real sürətlər 700-800 km/s-i keçə bilər və bu, əhəmiyyətli maqnit qasırğalarına səbəb ola bilər. Mövcud təxminlərlə belə, mülayim bir fırtına göstərən təxminən 5 Kp indeksi gözlənilir.

Geomaqnit mühiti növbəti günlərdə qeyri-sabit qalacaq. Belə ki,  29 mayda fırtınanın pik nöqtəsi gözlənilir, Kp indeksi yenidən 5-ə çatır və bu, mülayim geomaqnit qasırğası kimi təsnif edilir. Artan günəş küləyi yüksək enlik bölgələrində auroralara səbəb ola bilər. 30 mayda tufan çox güman ki, davam edəcək, lakin tədricən Kp 4-ə qədər zəifləyəcək (narıncı xəbərdarlıq səviyyəsi). 31 mayda geomaqnit aktivliyinin 2 Kp ilə sakit səviyyələrə qayıtması gözlənilir.

Bununla belə, alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, günəş aktivliyinin gözlənilməz olması səbəbindən uzunmüddətli proqnozlar sürətlə dəyişə bilər. Qəfil tac dəliyi və ya güclü X-sinif məşəl - 25 mayda qeydə alınan X8.7 məşəl kimi - şərtləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Günəş alovları və tac kütlələrinin atılması (CMEs) nəticəsində yaranan maqnit qasırğaları həm insan sağlamlığına, həm də texnologiyaya təsir göstərə bilər. Belə ki, meteohəssas şəxslər, xüsusən də ürək xəstəlikləri, hipertoniya və ya nevroloji xəstəlikləri olan insanlar baş ağrısı, qan təzyiqində dalğalanmalar, yuxusuzluq və ya yorğunluqla qarşılaşa bilərlər. Hipertansif böhranların və infarktların təxminən 70%-i maqnit qasırğaları zamanı baş verir.
Geomaqnit pozğunluqları peykləri, GPS, radio rabitəsini və elektrik şəbəkələrini də poza bilər. Dəqiq alətlərin operatorları mayın 28-dən 30-a kimi mümkün nasazlıqlara hazırlaşmalıdırlar.

Həkimlər həssas insanlara nizamlı iş rejiminə riayət etməyi, kofeini azaltmağı, stressdən qaçmağı və təsirləri azaltmaq üçün kifayət qədər yuxu təmin etməyi məsləhət görür.

Qeyd edək ki, maqnit fırtınaları günəş küləyinin gücləndirilmiş axınları - tez-tez alovlar və ya CME-lərin səbəb olduğu - Yerin maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı əlaqədə olduqda baş verir. Yüklü hissəciklərin axını maqnitosferin “titrəkləşməsinə” səbəb olur. 2025-ci ilin may ayında Günəş 25-ci günəş dövrünün zirvəsinə yaxındır ki, bu da alovların və fırtınaların tezliyini izah edir. Məsələn, mayın 25-də X sinifli məşəl xoşbəxtlikdən Yerə yönəldilmiş CME yaratmadı və bu təhlükəni azaltdı.

Alimlər ictimaiyyəti günəş proqnozlarından xəbərdar olmağa çağırır, çünki kosmik hava bir neçə saat ərzində dəyişə bilər. Meteohəssas insanlar xüsusilə mayın 28-29-da saatlıq geomaqnit aktivlik proqnozlarını yoxlamalıdır. Gözlənilən zirvədən 2-3 gün əvvəl fiziki və emosional stressi azaltmaq lazımdır. Simptomlar pisləşərsə, həkimə müraciət edin, çünki hava həssaslığı əsas sağlamlıq problemlərini göstərə bilər.

Peyk və enerji şəbəkəsi operatorlarına geomaqnit mühitinin ən qeyri-sabit olacağı gözlənilən mayın 28-dən 30-dək ayıq-sayıq olmaları tövsiyə olunur.

Firuzə Əliyeva
Sfera.az