Bu ölkələrdə yeniyetmələrin sosial mediadan istifadəsinə qadağalar var ARAŞDIRMA

Son zamanlar bir sıra ölkələrdə yeniyetmələr və uşaqaların müxtəlif texnologiyalardan istifadəsi məhdudlaşdırılır. 

Ölkələr sosial medianın geniş istifadəsi nəticəsində internetdə nəzarətsiz vaxt keçirdikləri üçün uşaq və gənclərə məhdudiyyətlər qoymağa davam edir.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, Avstriyada mayın 1-dən etibarən ibtidai və orta məktəblərdə mobil telefonu və “ağıllı” saat kimi rəqəmsal cihazların istifadəsinə icazə verilməyəcəyi açıqlanmasından sonra bu mövzuda məhdudiyyətlər yenidən gündəmə gəlib. 

Əhalinin əksəriyyətinin, xüsusilə də uşaqların və gənclərin ekran qarşısında keçirdikləri uzun saatlar manipulyasiya, rəqəmsal zorakılıq, dezinformasiya, nifrət, ədəbsiz məzmun, şəxsi həyatın toxunulmazlığına müdaxilə, fırıldaqçılıq və kibertəhlükəsizliyə dair narahatlıqları artırıb, ölkələri müxtəlif səbəblərdən smartfon (“ağıllı” telefon) və sosial media platformalarına tənzimləmələr, məhdudiyyətlər və qadağalar qoymağa məcbur edib.

Tədqiqatlar göstərir ki, sosial media və smartfonlardan həddindən artıq istifadə uşaqlarda narahatlıq, diqqət çatışmazlığı hiperaktivliyi pozuqluğu və depressiya kimi psixi sağlamlıq pozğunluqlarının artmasına, həmçinin pis duruş və piylənmə kimi fiziki sağlamlıq problemlərinə səbəb olur.

*Avrozona

Avropanın bir çox ölkəsində müəyyən yaşda olan uşaqların sosial media hesablarından istifadə etmələri üçün valideynlərin razılığını tələb edən qanunlar var. Avstriyada mayın 1-də qüvvəyə minəcək yeni tənzimləmə ilə ibtidai və orta məktəblərdə mobil telefonu və “ağıllı” saat kimi rəqəmsal cihazların istifadəsinə icazə verilməyəcəyi açıqlanıb.

Qaydaya əsasən, şagirdlər məktəbdə olarkən bu rəqəmsal cihazlardan istifadə edə bilməyəcək və qısa müddət ərzində ailələri ilə əlaqə saxlamağa icazə veriləcək. Müəllimlər nizamnaməyə əməl etməyən uşaqların telefonlarını müvəqqəti olaraq müsadirə edə biləcəklər, qayda pozuntusu yenidən baş verərsə, müsadirə olunan mobil telefonlar yalnız valideynlərə qaytarılacaq.

Fransa 2023-cü ildə 15 yaşından kiçik uşaqlar üçün sosial media hesabları yaratmaq üçün valideynlərin razılığını tələb edən qanun qəbul edib. Prezident Emmanuel Makronun sədrlik etdiyi komissiya 2024-cü ilin aprel ayından 11 yaşından kiçiklər üçün mobil telefonlar, 13 yaşından kiçiklər üçün isə internetə qoşulan telefonların qadağan edilməsi də daxil olmaqla, daha sərt qaydaların tətbiq edilməsini tövsiyə edib.Almaniyada yaşı 16-dan az olan yetkinlik yaşına çatmayanların sosial mediadan istifadə etməsi üçün valideynin razılığı tələb olunsa da, qeydiyyat zamanı bu razılığın yoxlanıla bilməməsi və ya doğum haqqında yanlış məlumatların verilməsi qaydanın tətbiqini çətinləşdirir.

Ölkədə Hessen əyaləti hökumətinin məktəblərdə şagirdlərin smartfonlardan istifadəsini qadağan etməyi planlaşdırdığı bildirilir. Belçikada 2018-ci ildə tətbiq edilən qanunla valideyn icazəsi ilə sosial media hesabı açmaq üçün minimum yaş həddi 13, İtaliyada isə 14 yaşından kiçiklər üçün sosial media hesabı açmaq üçün valideynlərin icazəsi tələb olunur.

*Amerika

Amerika qitəsinin bəzi ölkələri də sosial medianın uşaqlara göstərə biləcəyi mənfi təsirləri nəzərə alaraq bu mövzuda bəzi tənzimləmələr etməyə qərar veriblər. ABŞ-də Kaliforniya, Florida, İndiana, Luiziana, Minnesota, Ohayo, Cənubi Karolina və Virciniya ştatları məktəblərdə mobil telefona girişi qismən və ya tamamilə qadağan edir. Siyasətlər ştatlar arasında dəyişir. Florida 2023-cü ildə qəbul edilən qanunla dövlət məktəblərində dərs zamanı mobil telefonlardan istifadəni qadağan edən və bu məktəblərdə “Wi-Fi”-dan sosial mediaya girişi bloklayan qanunla məktəblərdə telefonlara məhdudiyyətlər qoyan ilk ştat oldu.

Bu məhdudiyyətlər digər ştatlarda da gündəmdə olsa da, ABŞ-da məktəblərdə tez-tez baş verən atışmalara görə ölkədəki valideynlərin övladlarının telefonlarına girişinə qoyulan məhdudiyyətlərdən narahat olduqları bildirilir. Valideynlər bəzən fövqəladə hallarda övladlarına çata bilmək üçün bu məhdudiyyətlərə müsbət yanaşmırlar.Venesuelada uşaqların sosial mediadan istifadəsinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı müzakirələr gedir.

Ölkənin səlahiyyətliləri, üç uşağın ölümündə “TikTok”da "çağırış videoları"nı günahlandırdıqdan sonra şirkətə ehtiyat tədbirləri görməyə çağırıb. 31 dekabr 2024-cü ildə Venesuela Ali Məhkəməsi “TikTok”u bu tədbirləri həyata keçirmədiyinə görə 10 milyon dollar cərimələyib.

Braziliya Konqresi 20 dekabr 2024-cü ildə ibtidai və orta məktəblərdə cib telefonlarından istifadəni qadağan edən tənzimləmə qəbul edib. Qanun fevralın 14-də Prezident Luiz İnasio Lula da Silvanın təsdiqi ilə qüvvəyə minib. Yeni reqlamentə əsasən, məktəblərdə mobil telefonlardan yalnız pedaqoji məqsədlər üçün və müəllimlərin nəzarəti altında istifadə oluna bilər.

*Asiya və Avstraliya

Avstraliya Senatı 2024-cü il noyabrın 28-də 16 yaşından kiçik uşaqların sosial mediaya girişini qadağan edən qanun layihəsini qəbul edib. Dünyada bir ilk olan qanun layihəsi, müvafiq tənzimləmələri etmək üçün sosial media şirkətlərinə verilən 12 aylıq müddətdən sonra qüvvəyə minəcək.

*“Meta” gənclərə də məhdudiyyətlər qoyub

Sosial media platformalarından 16 yaşından kiçik uşaqların bir il ərzində platformalara daxil olmasının qarşısını almaq üçün qaydalar tətbiq etmələri tələb olunacaq. “Facebook”, “TikTok”, “Snapchat”, “Reddit”, “Instagram” və “X” kimi qlobal sosial media platformaları qanuna əməl etmədikdə 33 milyon dollara qədər cərimə ilə üzləşirlər.

Yerli medianın məlumatına görə, İndoneziya Səhiyyə Nazirliyinin Psixi Sağlamlıq üzrə direktoru İmran Pambudi 2 dekabr 2024-cü ildə Avstraliyanın 16 yaşından kiçik uşaqlara sosial media qadağasına toxunaraq, hökumətinin oxşar addımı nəzərdən keçirə biləcəyini söyləyib. Pambudi, ailələrin uşaqların sosial media istifadəsinə nəzarət etməkdən məsul olduğunu söyləyərək, müvafiq qaydanın həyata keçirilməsinin ən azı üç il çəkə biləcəyini deyib.

Hindistanda sosial media platformalarına daxil olmaq üçün heç bir yaş məhdudiyyəti yoxdur. 2023-cü il tarixli Rəqəmsal Fərdi Məlumatların Mühafizəsi Qanununa əsasən, 18 yaşından kiçik uşaqlar şəxsi məlumatlarının işlənməsi üçün "yoxlanılan valideyn razılığı" almalıdırlar. Lakin bu, Hindistanda 18 yaşdan kiçik uşaqların sosial mediaya çıxışını məhdudlaşdırmır.

Cənubi Koreya qanunvericiliyində uşaqların sosial mediaya çıxışını məhdudlaşdıran heç bir hüquqi tənzimləmə yoxdur. Bununla belə, Seul hökuməti uşaqların sosial mediadan istifadəsini qadağan etməyi də planlaşdırır. Yerli medianın məlumatına görə, hökumət sosial media hesablarına giriş üçün 14 və ya 16 yaş məhdudiyyəti tətbiq etməyi düşünür.

Nigar 
“Cebheinfo.az”