Bu ölkələrin sonu yaxınlaşır Siyahıda ONLAR DA VAR

Dünyada geosiyasi mənzərə sürətlə dəyişir. Bir vaxtlar sabit və sarsılmaz görünən siyasi sistemlər, ittifaqlar və dövlət modelləri bu gün ciddi təzyiqlərlə üzləşir.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, iqtisadi böhranlar, demoqrafik problemlər, daxili siyasi qarşıdurmalar, müharibələr və artan sosial narazılıq bir sıra ölkələrin gələcəyi ilə bağlı suallar yaradır.

Tarix göstərir ki, dövlətlərin zəifləməsi adətən bir gündə baş vermir. Əvvəlcə iqtisadi dayanıqlıq zəifləyir, cəmiyyətdə gələcəyə inam azalır, siyasi institutlara etimad sarsılır və xarici təzyiqlər artır. Bu proseslər uzun müddət davam etdikdə ölkələrin əvvəlki statuslarını qoruması çətinləşir.

Hazırda dünyanın müxtəlif bölgələrində bu risklərin ayrı-ayrı əlamətləri müşahidə olunur. Müxtəlif beynəlxalq qiymətləndirmələrdə də münaqişə, siyasi qeyri-sabitlik və zəif dövlət institutları yüksək risk göstəriciləri kimi qeyd edilir.

Bəs hansı ölkələr bu risklərin daha çox hiss olunduğu dövlətlər sırasında yer alır?

1. Şimali Koreya – ağır iqtisadi problemlər, beynəlxalq təcrid və demoqrafik çağırışlarla üzləşir.

2. Livan – uzunmüddətli iqtisadi və siyasi böhran ölkənin dövlət institutlarına ciddi təsir göstərib.

3. Haiti – zəif dövlət institutları və təhlükəsizlik böhranı əsas problemlər sırasında yer alır.

4. Sudan – davam edən vətəndaş müharibəsi dövlət idarəçiliyinin parçalanmasına və ağır humanitar vəziyyətə səbəb olub.

5. Yəmən – uzunmüddətli müharibə və humanitar böhran ölkənin gələcəyini qeyri-müəyyən edir.

6. Suriya – illərlə davam edən müharibənin yaratdığı siyasi və iqtisadi parçalanmanın nəticələri hələ də qalmaqdadır.

7. Venesuela – uzunmüddətli iqtisadi və siyasi böhran sosial sabitliyə ciddi təsir göstərib.

8. Əfqanıstan – ağır iqtisadi vəziyyət və beynəlxalq təcrid ölkənin qarşısında ciddi problemlər yaradır.

9. Myanma – hərbi qarşıdurmalar və siyasi qeyri-sabitlik dövlət idarəçiliyini zəiflədir. ABŞ Holokost Memorial Muzeyinin Erkən Xəbərdarlıq Layihəsində də Myanma yüksək riskli ölkələr arasında göstərilir.

10. Cənubi Sudan – zəif dövlət institutları, yoxsulluq və daxili qarşıdurmalar əsas risklər olaraq qalır.

Ekspert yanaşmalarına görə, bu ölkələrin hər hansı birinin mütləq şəkildə “yox olacağını” söyləmək doğru deyil. Söhbət daha çox dövlət institutlarının zəifləməsi, siyasi modelin dəyişməsi, iqtisadi geriləmə və ərazi-siyasi parçalanma risklərindən gedir.

Digər tərəfdən, güclü institutlar, iqtisadi islahatlar, düzgün demoqrafik siyasət və cəmiyyətin dəyişikliklərə uyğunlaşmaq qabiliyyəti böhranların dərinləşməsinin qarşısını ala bilər.

Beləliklə, əsas sual hansı ölkənin “yox olacağı” deyil. Əsas məsələ dəyişən dünya nizamına hansı dövlətlərin daha yaxşı uyğunlaşa biləcəyidir.

Çünki XXI əsrdə dövlətlərin taleyini yalnız ərazi və hərbi güc deyil, həm də iqtisadi dayanıqlıq, texnologiya, insan kapitalı və siyasi çeviklik müəyyənləşdirəcək.