Bu problem təkcə Azərbaycana deyil, dünyaya aid olan qlobal çağırışlardan biridir Ekspert

Hissə-hissə ödəniş sistemlərinin sürətlə genişlənməsi gənclərin erkən yaşlardan borclanmasına səbəb olur və onları uzunmüddətli maliyyə öhdəlikləri ilə üz-üzə qoya bilir. Bu ödəniş üsulu məhsul və xidmətlərin daha əlçatan görünməsinə baxmayaraq, bir çox gənc gəlirlərini və ödəmə qabiliyyətini düzgün qiymətləndirmədən alış-veriş edir.
Bu maliyyə davranışı gələcək iqtisadiyyat üçün nə vəd edir?
İqtisad elmləri doktoru, professor, IV çağırışda deputat olmuş Rüfət Quliyev Demokrat.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan bu gün dünyəvi və sivil inkişaf yolu ilə irəliləyir:

“İstər iqtisadiyyat, istər uğurlu beynəlxalq siyasət, istərsə də maliyyə sahəsində atılan addımlar bunu göstərir. İstəsək də, istəməsək də, qloballaşan dünyada yaşayırıq və bu prosesə uyğunlaşmaq məcburiyyətindəyik. Əslində, bütün ölkələr bu reallıqla üz-üzədir. Bu gün BMT-yə üzv olan 193 dövlət var. Yalnız Şimali Koreya qloballaşmadan kənarda qalmağa çalışan ölkələrdən biri kimi göstərilə bilər. Lakin onun da müəyyən mənada xarici dəstəyə ehtiyacı var. Yəni qloballaşma müasir dünyanın dəyişməz reallığıdır. Maliyyə məsələlərinə gəldikdə isə, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən mikrokredit təşkilatları heç kəsi məcbur etmir ki, məhz onlardan kredit götürsün. Bu, bazarda təqdim olunan maliyyə xidmətlərindən biridir və seçim vətəndaşın özünə məxsusdur. Hər halda, bir çox hallarda bu xidmət lombardlardan daha münasib alternativ hesab oluna bilər. Eyni yanaşma istehlak kreditlərinə də aiddir. İstehlak krediti dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrində mövcuddur və bazar iqtisadiyyatının normal elementlərindən biridir. Lakin problem o zaman yaranır ki, insanlar kredit götürərkən öz gəlirlərini, büdcələrini və ödəmə imkanlarını düzgün hesablamırlar. Nəticədə isə sonradan maliyyə çətinlikləri ilə üzləşirlər”.
İqtisadçı qeyd edib ki, maliyyə savadlılığı insanlara çox erkən yaşlardan aşılanmalıdır: 
“Hətta məktəbin ilk siniflərindən uşaqlara ailə büdcəsinin idarə olunması öyrədilməlidir. Atalar sözündə deyildiyi kimi, insan ayağını yorğanına görə uzatmalıdır. Hər kəs cibində olan vəsaitin hesabını bilməli, gələcəkdə yarana biləcək riskləri də əvvəlcədən nəzərə almalıdır. Əlbəttə, müəyyən mexanizmlərdə çatışmazlıqlar ola bilər və bunu inkar etmək düzgün olmaz. Ancaq ümumi mənzərə göstərir ki, doğru istiqamətdə irəliləyirik. Sadəcə, bazar iqtisadiyyatı şəraitində insanlar bəzən gələcəyi kifayət qədər planlaşdırmırlar. Halbuki bazar iqtisadiyyatı kifayət qədər sərt qanunlarla işləyən bir sistemdir. Bazar iqtisadiyyatında dövlətin sosial sahədə rolu daha güclü olmalıdır. Sosial problemlərin həlli və inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi dövlətin əsas vəzifələrindən biridir. Azərbaycanda da bu istiqamətdə addımlar atılır və ölkənin dünya iqtisadiyyatına uyğunlaşması üçün adaptasiya prosesi mərhələli şəkildə davam etdirilir. İnsanlara tövsiyəm odur ki, maliyyə qərarlarını verərkən diqqətli olsunlar, şəxsi büdcələrini planlaşdırsınlar və gəlirlərini düzgün idarə etsinlər”.
Rüfət Quliyev bildirib ki, Azərbaycanın bu sahədə nümunəvi mövqeyini konkret rəqəmlərlə göstərmək mümkündür: 
“Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı hesab olunan ABŞ-nin dövlət borcu artıq 30 trilyon dollara yaxındır. Bu borcun təxminən 75 faizi daxili, 25 faizi isə xarici borcdur. Hesablamalara görə, hər bir amerikalı doğulduğu gündən dövlət borcunun müəyyən hissəsini daşıyır. Oxşar vəziyyət Yaponiya və Avropanın bir sıra ölkələrində də müşahidə olunur. Borclanma tempi artıq Çində də artmağa başlayıb. Azərbaycan isə bu baxımdan həqiqətən nümunəvi mövqedədir. Dövlətin məqsədi xarici borcun təhlükəli həddə çatmasına imkan verməməkdir. Bu istiqamətdə müvafiq qərarlar qəbul edilib və ölkənin ümumi dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin təhlükəsiz səviyyədə saxlanılması əsas prioritetlərdən biridir. Müqayisə üçün qeyd edim ki, ABŞ-də dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti 120 faizə yaxınlaşıb. Yaponiya, Fransa, İtaliya və Avropanın bir sıra digər ölkələrində də bu göstərici çox yüksəkdir, bəzi hallarda isə 200 faizi keçir. Bu, olduqca vacib məsələdir. Dövlət borcu nə qədər az olarsa, gələcək nəsillərin üzərinə düşən maliyyə yükü də bir o qədər az olar. Ona görə də bu məsələyə yalnız iqtisadi deyil, həm də milli və strateji məsələ kimi yanaşmaq lazımdır. Bu problem təkcə Azərbaycana deyil, bütövlükdə dünyaya aid olan qlobal çağırışlardan biridir”.
Fidan Hacızadə