Icma.az
close
up
RU
Çinin İrana hərbi kəşfiyyat dəstəyi: regional balans necə dəyişir?

Çinin İrana hərbi kəşfiyyat dəstəyi: regional balans necə dəyişir?

Icma.az, Bakivaxti saytına istinadən bildirir.

Son günlər yayılan məlumatlara görə, Çin İranla təhlükəsizlik, kəşfiyyat və hərbi texnologiyalar sahəsində əməkdaşlığı kəskin şəkildə genişləndirib.

Bildirilir ki, Pekin İsrailin İran ərazisinə 2025-ci ildə endirdiyi zərbələrdən sonra Tehranın təhlükəsizlik sistemlərinin nə dərəcədə sızmaya məruz qaldığını təhlil etməyə başlayıb və bu prosesdə birbaşa texniki və analitik dəstək göstərir. Eyni zamanda Çin İran üçün peyk müşahidəsi, erkən xəbərdarlıq, naviqasiya və raket texnologiyaları istiqamətində real imkanlar açır.

Bu məlumatlar göstərir ki, Çin-İran münasibətləri artıq sırf iqtisadi və diplomatik müstəvidən çıxaraq strateji təhlükəsizlik tərəfdaşlığı mərhələsinə keçib. ABŞ və İsrailin İran ətrafında artan hərbi fəallığı fonunda Pekin faktiki olaraq Tehranın arxa cəbhəsinin möhkəmləndirilməsində rol almağa başlayır. Burada əsas məqsəd yalnız İranı qorumaq deyil, eyni zamanda ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki hərbi üstünlüyünü texnoloji səviyyədə balanslaşdırmaqdır.

Ən diqqətçəkən istiqamətlərdən biri kosmik və kəşfiyyat sahəsidir. Məlumatlara görə, Çin İranla peyk məlumatlarının paylaşılması və real vaxt rejimində müşahidə imkanları üzərində işləyir. Bu isə İranın ABŞ və İsrailin mümkün hərbi hazırlıqlarını daha erkən mərhələdə müəyyən etməsinə şərait yaradır. ABŞ-nin İrana mümkün zərbələri bir neçə dəfə təxirə salması da məhz bu fonla əlaqələndirilir. Strateji sürpriz faktorunun zəifləməsi Vaşinqton üçün ciddi problem yaradır.

Digər mühüm xətt kibertəhlükəsizlik və daxili sızmaların qarşısının alınmasıdır. Çin İranın dövlət sistemlərinə İsrail kəşfiyyatının hansı yollarla daxil olduğunu araşdırmaqda Tehrana yardım edir və Qərb mənşəli proqram təminatlarının mərhələli şəkildə Çin istehsalı, qapalı sistemlərlə əvəzlənməsini təşviq edir. Bu, İran üçün yalnız xarici kəşfiyyata qarşı müdafiə deyil, həm də daxili nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi deməkdir.

Naviqasiya sahəsində isə İranın Qərbin GPS sistemlərindən imtina edərək Çin tərəfindən yaradılmış BeiDou sisteminə keçməyi planlaşdırması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. BeiDou təkcə mülki naviqasiya deyil, raketlərin dəqiqliyi, pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin koordinasiyası baxımından da həlledici rol oynayır. Bu addım İranın texnoloji asılılığını azaldır və ABŞ-nin təsir rıçaqlarını zəiflədir.

Ən riskli və diqqətçəkən məqam isə Çinin İranın hərbi potensialının bərpasında birbaşa iştirakıdır. Məlumatlarda bildirilir ki, Pekin ballistik raketlər üçün bərk yanacaq komponentləri, dəqiq yönləndirmə sistemləri, mikroprosessorlar və radar texnologiyaları ilə İranı təmin edir. Hətta İsrailin F-35 kimi “stealth” təyyarələrini aşkar edə bilən qabaqcıl radar sistemlərinin İrana verildiyi iddia olunur. Bu isə regionda hava üstünlüyü anlayışını yenidən sual altına qoyur.

Nəticə etibarilə, Çin-İran yaxınlaşması təkcə iki ölkə arasındakı əməkdaşlıq deyil, Yaxın Şərqdə və daha geniş geosiyasi müstəvidə güc balansına yönəlmiş strateji addımdır. Pekin ABŞ ilə birbaşa toqquşmadan yayınaraq onun müttəfiqlərinin qarşısında yeni texnoloji və təhlükəsizlik divarı formalaşdırır. İran isə bu prosesdə təkcə qorunan tərəf yox, həm də böyük güclər arasında yeni rəqabət xəttinin mərkəzində duran əsas aktora çevrilir.

Ruslan Zəngəzur

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:168
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 30 Yanvar 2026 14:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see375

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see247

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see240

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see236

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see235

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see233

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see231

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see230

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see229

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see225

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see218

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see213

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see213

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see213

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see212

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see212

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see212

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see210

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri