Icma.az
close
up
RU
Çinin İrana hərbi kəşfiyyat dəstəyi: regional balans necə dəyişir?

Çinin İrana hərbi kəşfiyyat dəstəyi: regional balans necə dəyişir?

Icma.az, Bakivaxti saytına istinadən bildirir.

Son günlər yayılan məlumatlara görə, Çin İranla təhlükəsizlik, kəşfiyyat və hərbi texnologiyalar sahəsində əməkdaşlığı kəskin şəkildə genişləndirib.

Bildirilir ki, Pekin İsrailin İran ərazisinə 2025-ci ildə endirdiyi zərbələrdən sonra Tehranın təhlükəsizlik sistemlərinin nə dərəcədə sızmaya məruz qaldığını təhlil etməyə başlayıb və bu prosesdə birbaşa texniki və analitik dəstək göstərir. Eyni zamanda Çin İran üçün peyk müşahidəsi, erkən xəbərdarlıq, naviqasiya və raket texnologiyaları istiqamətində real imkanlar açır.

Bu məlumatlar göstərir ki, Çin-İran münasibətləri artıq sırf iqtisadi və diplomatik müstəvidən çıxaraq strateji təhlükəsizlik tərəfdaşlığı mərhələsinə keçib. ABŞ və İsrailin İran ətrafında artan hərbi fəallığı fonunda Pekin faktiki olaraq Tehranın arxa cəbhəsinin möhkəmləndirilməsində rol almağa başlayır. Burada əsas məqsəd yalnız İranı qorumaq deyil, eyni zamanda ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki hərbi üstünlüyünü texnoloji səviyyədə balanslaşdırmaqdır.

Ən diqqətçəkən istiqamətlərdən biri kosmik və kəşfiyyat sahəsidir. Məlumatlara görə, Çin İranla peyk məlumatlarının paylaşılması və real vaxt rejimində müşahidə imkanları üzərində işləyir. Bu isə İranın ABŞ və İsrailin mümkün hərbi hazırlıqlarını daha erkən mərhələdə müəyyən etməsinə şərait yaradır. ABŞ-nin İrana mümkün zərbələri bir neçə dəfə təxirə salması da məhz bu fonla əlaqələndirilir. Strateji sürpriz faktorunun zəifləməsi Vaşinqton üçün ciddi problem yaradır.

Digər mühüm xətt kibertəhlükəsizlik və daxili sızmaların qarşısının alınmasıdır. Çin İranın dövlət sistemlərinə İsrail kəşfiyyatının hansı yollarla daxil olduğunu araşdırmaqda Tehrana yardım edir və Qərb mənşəli proqram təminatlarının mərhələli şəkildə Çin istehsalı, qapalı sistemlərlə əvəzlənməsini təşviq edir. Bu, İran üçün yalnız xarici kəşfiyyata qarşı müdafiə deyil, həm də daxili nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi deməkdir.

Naviqasiya sahəsində isə İranın Qərbin GPS sistemlərindən imtina edərək Çin tərəfindən yaradılmış BeiDou sisteminə keçməyi planlaşdırması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. BeiDou təkcə mülki naviqasiya deyil, raketlərin dəqiqliyi, pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin koordinasiyası baxımından da həlledici rol oynayır. Bu addım İranın texnoloji asılılığını azaldır və ABŞ-nin təsir rıçaqlarını zəiflədir.

Ən riskli və diqqətçəkən məqam isə Çinin İranın hərbi potensialının bərpasında birbaşa iştirakıdır. Məlumatlarda bildirilir ki, Pekin ballistik raketlər üçün bərk yanacaq komponentləri, dəqiq yönləndirmə sistemləri, mikroprosessorlar və radar texnologiyaları ilə İranı təmin edir. Hətta İsrailin F-35 kimi “stealth” təyyarələrini aşkar edə bilən qabaqcıl radar sistemlərinin İrana verildiyi iddia olunur. Bu isə regionda hava üstünlüyü anlayışını yenidən sual altına qoyur.

Nəticə etibarilə, Çin-İran yaxınlaşması təkcə iki ölkə arasındakı əməkdaşlıq deyil, Yaxın Şərqdə və daha geniş geosiyasi müstəvidə güc balansına yönəlmiş strateji addımdır. Pekin ABŞ ilə birbaşa toqquşmadan yayınaraq onun müttəfiqlərinin qarşısında yeni texnoloji və təhlükəsizlik divarı formalaşdırır. İran isə bu prosesdə təkcə qorunan tərəf yox, həm də böyük güclər arasında yeni rəqabət xəttinin mərkəzində duran əsas aktora çevrilir.

Ruslan Zəngəzur

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:166
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 30 Yanvar 2026 14:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see378

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see371

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see361

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see361

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see359

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see341

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see340

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see323

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see321

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see318

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see306

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see303

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see299

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see290

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see271

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see269

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see255

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see220

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see220

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri