Daimi narahatlığın səbəbi genlərdir, yoxsa ətraf mühit?

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

London Kral Kollecinin alimləri insan psixologiyasının ən böyük tapmacalarından biri olan təşviş və həyəcan pozuntusunun genetik köklərini müəyyən etmək üçün geniş tədqiqat həyata keçiriblər. Avropa mənşəli təxminən 700 000 insanın genetik məlumatlarını ehtiva edən tam genom analizi nəticəsində mütəxəssislər insan genomunda birbaşa təşviş simptomları ilə bağlı olan 74 unikal sahə aşkarlayıblar. Nüfuzlu "Nature Human Behaviour" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, tapılan genetik lokuslardan 39-u elmə ilk dəfədir məlum olur. Məlum olub ki, aşkar edilən genlərin təxminən yarısı baş beyin toxumalarında xüsusilə aktivdir və birbaşa sinir hüceyrələrinin qarşılıqlı əlaqəsində iştirak edir.

Genişmiqyaslı elmi sınaqlar göstərir ki, yayılmış genetik variasiyalar insanlar arasındakı həyəcan və təşviş fərqlərinin cəmi 6 faizini izah edir. Bu isə o deməkdir ki, insanın psixoloji vəziyyətində xarici mühit amilləri və genlərin ətraf mühitlə qarşılıqlı təsiri daha böyük rol oynayır. Alimlər həmçinin müxtəlif irqlərdən olan fərdlər üçün təşviş riskini ümumiləşdirən poligen göstəriciləri də hesablayıblar. Bu göstəricilər Avropa, Afrika və Cənubi Asiya mənşəli insanlarda simptomların fərqliliyinin təxminən 1,2 faizindən 2,9 faizinədək olan hissəsini aydınlaşdırmağa imkan verir.

Tədqiqatın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri də təşviş pozuntusunun bir sıra xroniki fiziki xəstəliklərlə birbaşa genetik bağlılığının üzə çıxmasıdır. Elm adamları müəyyən ediblər ki, daxili həyəcan və qorxu hissi depressiya ilə yanaşı, qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, xroniki ağrılar, ürəyin işemik xəstəliyi, endometrioz və miqrenlə sıx əlaqəlidir. Bu faktor insan orqanizmində psixi və fiziki sağlamlığın ayrılmaz vəhdətini bir daha sübut edir. Belə ki, eyni bir ortaq genetik amil həm fiziki xəstəliyin, həm də təşvişin yaranma riskini artırır, digər tərəfdən isə ağır xroniki xəstəliklərlə yaşamaq insan psixologiyasında həyəcan simptomlarını tətikləyir.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ