Davos: Qlobal tədarük zəncirləri, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat ŞƏRH

Dünya İqtisadi Forumunun bu ilki sessiyası qlobal siyasət və beynəlxalq münasibətlərdə köklü dəyişiklikləri ön plana çıxardı. Forum iştirakçıları bir daha vurğuladılar ki, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra qurulmuş liberal qlobal nizam artıq əvvəlki kimi dominant rolunu oynaya bilmir. ABŞ liderliyi və Qərb ittifaqları uzun müddət beynəlxalq təhlükəsizlik və iqtisadi stabilliyin əsas dayaqları olmuşdular. Lakin son onilliklərdə baş verən maliyyə böhranları, pandemiya və enerji təhlükəsizliyi sahəsindəki qeyri-müəyyənliklər bu sistemin zəifliyini açıq şəkildə göstərdi. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi Avropada strateji balansın ciddi şəkildə dəyişdiyini və Qərb mərkəzli təhlükəsizlik arxitekturasının artıq sınaqdan keçdiyini ortaya qoydu.

Əksər liderlər yeni qlobal nizamın artıq çoxqütblü olacağını vurğulayırlar. Çin iqtisadi və texnoloji gücünü artıraraq Asiya və Avropada nüfuzunu genişləndirir, öz “Yeni İpək Yolu” təşəbbüsləri ilə qlobal ticarət və enerji axınlarını formalaşdırır. Hindistan isə diplomatik çevikliyi və sürətli iqtisadi artımı ilə yeni qlobal güc mərkəzləri arasında öz mövqeyini möhkəmləndirir. ABŞ hələ də hərbi və iqtisadi sahədə dominant olsa da, onun qlobal təsiri nisbətən azalıb. Avropa İttifaqı isə həm daxili birliyini qorumaq, həm də beynəlxalq arenada müstəqil mövqeyini gücləndirmək üçün intensiv diplomatik strategiyalar həyata keçirir.

Forumda həmçinin enerji və texnologiya sahələrindəki qlobal keçidlər diqqət mərkəzində olub. Əksər liderlərin fikrincə, yaşıl enerji, iqlim dəyişikliyi və süni intellekt kimi texnoloji sahələr artıq geosiyasi güc balansını təyin edən əsas elementlərdəndir. Bu sahələrdə investisiyaların və beynəlxalq əməkdaşlığın artırılması həm iqtisadi, həm də strateji üstünlüklər təmin edir. Eyni zamanda, qlobal tədarük zəncirlərindəki pozuntular, qida təhlükəsizliyi və yarımkeçirici istehsalı kimi strateji məsələlər beynəlxalq iqtisadi sabitliyi birbaşa təsir edir. Forumda iştirak edən liderlər qeyd etdilər ki, bu sahələrdə regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi və çoxmərkəzli strategiyaların tətbiqi yeni qlobal nizamın əsas prinsiplərindən olacaq.

Beynəlxalq hüququn qorunması, maliyyə sistemində şəffaflığın artırılması və informasiya təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi də forumun müzakirə mövzularından biri idi. Əksər liderlər hesab edirlər ki, qlobal stabilliyi təmin etmək üçün dövlətlər həm diplomatik, həm də texnoloji alətlərdən səmərəli istifadə etməlidirlər. Forumda gənc liderlərin rolu xüsusi olaraq vurğulandı. Onlar rəqəmsal diplomatiya, informasiya müharibələri və texnoloji inkişaf sahəsində çevik qərarların qəbulu üçün əsas resurs hesab olunur. Süni intellekt və rəqəmsal platformalar artıq yalnız iqtisadi alət deyil, həm də strateji güc vasitəsinə çevrilib.

Əksər liderlər həmçinin regional inteqrasiyanın və qlobal əməkdaşlığın vacibliyini qeyd etdilər. Yeni qlobal nizamda hər bir region öz iqtisadi və siyasi xüsusiyyətinə uyğun siyasət qurmalıdır. Eyni zamanda, dövlətlərarası əməkdaşlıq, beynəlxalq təşkilatların fəal iştirakı və diplomatik vasitələrin səmərəli istifadəsi qlobal stabilliyin qorunması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Forum iştirakçıları vurğuladılar ki, dünya artıq geri dönməyən bir yolda irəliləyir və yeni nizam çoxmərkəzli, texnoloji, iqtisadi və strateji baxımdan daha mürəkkəb olacaq.

Forum göstərdi ki, qlobal siyasət və iqtisadiyyat sahəsində liderlik artıq yalnız hərbi və iqtisadi gücə əsaslanmır. Diplomatika, texnologiya, enerji siyasəti və informasiya idarəetməsi yeni qlobal güc balansının əsas amillərinə çevrilib. Əks‑liderlərin baxışı göstərir ki, gələcəkdə qlobal stabillik çoxmərkəzli əməkdaşlıq, texnoloji hazırlıq və strateji inteqrasiyaya bağlı olacaq. Bu proses həm dövlətlər, həm də beynəlxalq institutlar üçün yeni çağırışlar və imkanlar təqdim edir.

Əli Hüseynov