Dəniz bizdən utananda

Hər yay eyni mənzərə təkrarlanır. Təqvim dəyişir, havalar isinir, insanlar dənizə axışır. Sosial şəbəkələrdə günəşli şəkillər, mavi sular, xoş istirahət anları paylaşılır. Amma həmin şəkillərin arxasında görünməyən başqa bir mənzərə də var. Plastik butulkalar, sellofan torbalar, birdəfəlik qablar, siqaret kötükləri, qarpız qabıqları, tum qabıqları… İnsanlar dənizə gətirdiklərini özləri ilə geri aparmağa ehtiyac duymurlar. Sanki dəniz onların vicdanını da tullamaq üçün ayrılmış böyük bir zibil qutusudur.

Ən acısı isə budur ki, bu mənzərə bizi artıq təəccübləndirmir.

Hər yay eyni xəbərləri oxuyuruq, eyni görüntüləri izləyirik, eyni narazılığı dilə gətiririk. Bir neçə gün qəzəblənirik, sonra unuduruq. Növbəti yay isə yenidən eyni səhnənin tamaşaçısına çevrilirik. Problem təkcə dəniz sahilindəki zibillər deyil. Problem odur ki, cəmiyyət olaraq bu mənzərə ilə barışmışıq.

Maraqlıdır, insan niyə istirahət etdiyi yeri çirkləndirər? Niyə ayaqyalın gəzdiyi qumun üstünə şüşə qırığı atar? Niyə övladını oynatdığı sahildə plastik tullantılar qoyub gedər? Bunun cavabı kasıblıq deyil, savadsızlıq da deyil. Bu, məsuliyyətsizlikdir. Daha doğrusu, “məndən sonra nə olursa olsun” düşüncəsinin gündəlik həyata çevrilməsidir.

Biz çox vaxt vətən sevgisindən danışırıq. Bayrağı sevməkdən, torpağı qorumaqdan, vətən uğrunda can verməkdən bəhs edirik. Amma vətən sevgisi təkcə böyük sözlərdən ibarət deyil. Vətən sevgisi bəzən boş su butulkasını maşının pəncərəsindən atmamaqdır. Vətən sevgisi istifadə etdiyin qabı torbaya yığıb zibil qutusuna qədər aparmaqdır. Çünki vətən dediyimiz anlayış elə o qumdur, o sahildir, o dənizdir.

Əslində, dəniz heç vaxt çirklənmir. Çirklənən bizim düşüncə tərzimizdir.

Xəzər sahilə vurduğu hər dalğa ilə sanki insanlardan qalan zibilləri geri qaytarır. Təbiət bizə demək istəyir ki, “mən sizin atdıqlarınızı qəbul etmirəm”. Amma biz israrla onu yenidən çirkləndiririk. Təbiətin səbrini sonsuz hesab edirik. Halbuki dünyanın heç bir dənizi insan laqeydliyindən güclü deyil.

Bəzən deyirlər ki, zibil qutuları azdır. Ola bilər. Bəzən kommunal xidmətlər vaxtında təmizləmir. Bu da doğrudur. Amma heç bir çatışmazlıq insanın öz zibillərini qumun üstünə atmasına bəraət qazandıra bilməz. Əgər gətirmisənsə, geri də apara bilərsən. Bu qədər sadə.

Ən düşündürücü məqamlardan biri də uşaqlardır. Sahildə oynayan balaca bir uşaq böyüklərin hərəkətlərini izləyir. Atası boş butulkanı qumun üstünə atırsa, uşaq bunun normal olduğunu düşünəcək. Anası sellofanı küləyin ümidinə buraxırsa, o da sabah eyni davranışı təkrarlayacaq. Beləcə, zibil təkcə sahildə qalmayacaq, nəsildən-nəslə ötürülən bir davranışa çevriləcək.

Mədəniyyət yalnız teatrda alqışlamaq, kitab oxumaq və ya xarici dil bilmək deyil. Mədəniyyət heç kimin görmədiyi anda belə, tullantını cibində saxlayıb ilk zibil qutusuna qədər aparmaqdır. İnsan öz mədəniyyətini ən çox məhz belə məqamlarda göstərir.

Dəniz sahillərinin təmizliyi təkcə dövlət qurumlarının və ya bələdiyyələrin işi deyil. Bu, hər bir insanın gündəlik seçimidir. Dünyanın ən güclü təmizləmə texnikası belə, vicdansızlığı təmizləyə bilməz.

Bəlkə də, biz problemə yanlış tərəfdən baxırıq. Sahilləri təmizləməkdən daha vacibi, insanın düşüncəsini təmizləməkdir. Çünki təmiz sahillər təmiz süpürgələrdən yox, təmiz vicdanlardan başlayır.

Növbəti dəfə dənizə gedəndə ətrafımıza diqqətlə baxaq. O sahil bizdən əvvəl də vardı, bizdən sonra da olacaq. Sual budur: biz ondan necə ayrılacağıq? Arxamızda ayaq izimizi qoyacağıq, yoxsa utancımızı?

Çünki bir gün tarix bizim nə qədər danışdığımızı yox, yaşadığımız torpağa necə davrandığımızı xatırlayacaq. Və o tarixdə dənizin yaddaşı bizim yaddaşımızdan daha dürüst olacaq.

Elmar

Gununsesi.info