Deputat Azərbaycan dilində danışmayanları tənqid etdi

“Dil yaddaşdır, tarixdir və bir millətin mövcudluğudur”.

Bu sözləri Milli Məclisin deputatı Jalə Əliyeva “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında deyib. O vurğulayıb ki, dil həm də dövlət strategiyasıdır: 

“Bu strategiyanın təməlində isə Ulu Öndər Heydər Əliyev kontekstində yanaşmaq dayanır. Ulu Öndər ancaq nadir şəxsiyyətlərə xas olan bir uzaqgörənliklə hələ Sovet Azərbaycanının rəhbəri olanda sovetlər məkanında mümkünsüz olan bir addım atdı. 

1969-cu ilin iyul ayında respublikanın rəhbəri seçilən Heydər Əliyev cəmi bir-neçə aydan sonra o vaxtkı Azərbaycan Dövlət Universitetinin 50 illik yubileyində Azərbaycan dilində nitq söylədi. Həmin dövrdə belə bir addım həqiqətən böyük bir cəsarət istəyirdi və ən başlıcası millilik, soy-kökə bağlılıq anlamına gəlirdi. Sovetləşmə isə bütün SSRİ məkanında sürətlə davam edirdi.

Belə bir zamanda, 1978-ci ildə Azərbaycan SSR-in Konstitusiyası hazırlanarkən, Heydər Əliyev şəxsən özü yaradıcı ittifaqlara xəbər göndərməli olmuşdu ki, Konstitusiyaya Azərbaycan SSR-də dövlət dilinin Azərbaycan dili olması barədə xüsusi maddə salınmasını tələb etsinlər. Nəticədə, Konstitusiyada “Azərbaycan SSR-in dövlət dili Azərbaycan dilidir”  maddəsi təsdiq olundu. 

Bu cəsarətli addım müstəqil bir ölkədə deyil, totalitar imperiyaya bağlı olan bir ölkədə, sovet respublikası olan Azərbaycanda atılırdı. Heydər Əliyev qurub-yaratdığı Azərbaycanda xalqın mədəni, intellektual, milli-mənəvi inkişafının təməllərindən biri kimi milli dil siyasətinə böyük əhəmiyyət verirdi, bu yolda bir əsgər kimi mübarizə aparırdı. Ulu Öndərin 18 iyun 2001-ci il tarixində imzaladığı “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” fərman da həmin mübarizənin davamı idi”. 

Millət vəkili vurğulayıb ki, bütün sahələrdə ölçüyəgəlməz uğurlarımız və zəfərlərimiz var: 

“Eyni zamanda, dilimizin, tariximizin, mənəviyyatımızın qorunması da Prezident İlham Əliyevin hər zaman diqqətində olan, böyük önəm verdiyi amillərdir. Prezident İlham Əliyevin AMEA-nın 80 illik yubileyində bütün ölkə ziyalılarına, mediaya, ictimaiyyətə xitabla dilimiz haqqında söylədikləri, bizcə bu gün sadəcə bu sahənin mütəxəsdisləri üçün deyil, hər bir azərbaycanlı üçün, aid olduğumuz ölkə, xalq, millət üçün bir şərəf məsələsidir. 

Ümumiyyətlə, dilimizə gətirilən yad ünsürlər, tez-tez qarşılaşdığımız qrammatik, üslub səhvləri, ədəbi dil normalarınln pozulması, dualekt tələffüzləri öz doğma dilini sevən, bu dilə biganə olmayan hər kəsi narahat edir və etməlidir. Azərbaycan dilinin leksik qanunları, qrammatik qaydaları sanki unudulur və ya yeni bir üslub gətirilir.

Mən yazıçı ailəsində böyümüşəm və anamın hər kitabı nəşr edilərkən onun nəinki hər bir səhifəsini, hər bir cümləsini, hər bir kəlməsini, hətta hər bir durğu işarəsini dəfələrlə yoxladığının, həm redaksiyanın, həm də kitab müəllifinin böyük məsuliyyətinin, cavabdehliyinin şahidi olmuşam”. 

Jalə Əliyeva ana dilində danışa bilməyənləri tənqid edib: 

“Doğma Azərbaycan dilində danışmağı özünə rəva bilməyənlər, xarici bir dildə, çox vaxt rusca danışmağı üstünlük, mədəniyyət hesab edənlər, lütfən oyanın. Siz müstəqil bir ölkədə yaşayırsınız və bu ölkənin adı Azərbaycandır! Sovet rejiminin, rus kultunun tüğyan etdiyi bir dövrdə doğulub, süurlu həyatlarının böyük bir hissəsini həmin illərdə yaşayanları, rusca oxuyub, rusca düşünənləri bəlkə də başa düşərəm. 

Ancaq azad, suveren, müstəqil bir ölkədə, azərbaycanlı atadan və azərbaycanlı anadan dünyaya gələn bir uşağın, bir yeniyetmənin, bir gəncin öz dilində danışmaması və ya danışa bilməməsi nə başa düşüləndir, nə də bağışlanandır. Son zamanlarda Azərbaycan dilinə gətirilən “yeni qayda”nı qeyd etməyə bilmirəm. 

Hər birimiz orta məktəbdə Azərbaycan dili dərsində öyrənmişik ki, say bildirən zərfdən sonra gələn isim cəm şəkilçisi qəbul etmir. Bu bir aksiomdur və Azərbaycan dilinin büllur saflığının başlıca amillərindəndir. İndi gəlin baxaq görək həmin qanun yeni “kəşf”dən sonra hansı hal alıb. Məsələn, “On nəfər şagirdlər”, “yüz ədəd kitablar”, "üçdən çox adamlar" və s. 

Bu örnəkləri artırmaq da olar. Ən dəhşətlisi odur ki, bu kimi ifadə tərzi artıq televiziya məkanında da, ziyalı təbəqənin də nitqində də eşidilir”.

O, əlifbamızdakı “c” və “ç” hərflərinin tələffüzü haqqında da danışıb: 

“Bu iki hərf, nədənsə “dzı” və “tzı” olaraq tələffüz edilməyə başlayıb. Dialektlərdə, məhəlli xarakterli danışıqda bu bəlkə də qəbuledilən ola bilər. Amma milyonlara xitab edən proqramlarda, verilişlərdə, tədbirlərdə kürsüyə qalxan bir şəxsin “c” və “ç” hərflərini bu şəkildə tələffüz etməsi, bunların içərisində hətta müəllimlərin, aktyorların olması ən azından təəssüf doğurur. 

Hamımıza məlumdur ki, 2004-cü ildə ölkə Prezidenti İlham Əliyev “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında”, 2007-ci ildə isə “Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərinin Azərbaycan dilində nəşr edilməsi haqqında” sərəncamlar imzaladı. 

Bu sərəncamlar, ölkə rəhbərinin ana dilinə qayğısının və sevgisinin nümunəsi, öz vətəndaşlarını daha savadlı, daha məlumatlı görmək arzusu idi. Bu sərəncamlar xalqın özünə qayıdışına, xüsusilə gənc nəslin, böyüməkdə olan uşaqlarımızın milli dəyərlərimizə, milli mənəviyyatımıza daha sürətlə və uğurla sahib çıxmasına ölkə rəhbərinin göstərdiyi yardım idi. 

Prezidentin həmin sərəncamlarıyla illər boyu hər birimizin evlərimizin bəzəyi olan kitablar yenidən çap olunmağa başladı. Çap olundu ki, bizdən sonrakılar da oxusunlar. Çap olundu ki, dillərini, səlis Azərbaycan dilini unutmasınlar, əksinə daha dərindən öyrənsinlər. Bu dil anamızın və deməli Vətənimizin, Dövlətimizin dilidir. Bu dili sevmək, qorumaq və gələcək nəsillərə saf bir şəkildə ötürmək isə hamımızın borcudur”. 

Elmir 
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin