Dollar və manatla bağlı risk var? AÇIQLAMA

Qlobal maliyyə bazarlarında aparıcı valyutaların, xüsusən də ABŞ dollarının məzənnəsində baş verən dalğalanmalar dünya iqtisadiyyatının gündəmindən düşmür. Geosiyasi gərginliklər, mərkəzi bankların faiz siyasəti və xammal bazarlarındakı qeyri-müəyyənliklər fonunda formalaşan bu dəyişikliklər milli iqtisadiyyatlara fərqli formalarda təsir göstərir. Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində idxal məhsullarının mühüm paya sahib olması valyuta bazarındakı trendlərin ölkənin daxili istehlak bazarı və qiymət dinamikası baxımından diqqətlə monitorinq edilməsini zəruri edir. Çünki xarici valyutaların dəyər qazanması və ya itirməsi birbaşa yerli bazardakı xidmət və məhsul sahələrinin maliyyə dayanıqlığına təsir etmək rıçaqlarına malikdir.
Mövcud iqtisadi şəraiti və milli valyutanın perspektivlərini dəyərləndirən iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli Demokrat.az-a açıqlamasında daxili valyuta bazarında sabitliyin qorunacağını vurğulayıb. Ekspert daxili və xarici makroiqtisadi amilləri təhlil edərək bildirib ki, yaxın aylarda dolların manata nisbətdə məzənnəsində hər hansı ciddi dəyişiklik gözlənilmir:
“Yəni dolların 1.70 manat səviyyəsində ən azı ilin sonuna qədər qalacağı ehtimal olunur və hazırda bu istiqamətdə ciddi risk görünmür. Manat hazırda dollara qarşı ən güclü dövrünü yaşayır. Yəni bundan sonra manatın dollar qarşısında daha da möhkəmlənməsi, məsələn 1.65, 1.60 və ya 1.50 səviyyəsinə enməsi real görünmür. Əksinə, gələcəkdə mümkün dəyişiklik yalnız manatın ucuzlaşması istiqamətində ola bilər. Əgər gələcək dövrdə manatın dəyər itirməsi baş verərsə, bu halda ilk növbədə idxal məhsullarının qiymətində artım müşahidə olunacaq”.
Ekspertin fikrincə, milli valyutanın mövcud sabitliyi ölkənin valyuta ehtiyatları və neft gəlirləri ilə təmin olunduğu üçün yaxın perspektivdə devalvasiya təhlükəsi real deyil. Bununla belə, gələcəkdə baş verə biləcək hər hansı məzənnə korreksiyası daxili bazarda multiplikativ inflyasiya effekti yarada bilər.
Valyuta dəyişikliklərinin sosial-iqtisadi fəsadlarına toxunan Xalid Kərimli ərzaq təhlükəsizliyi və əhalinin rifahı ilə bağlı riskləri xüsusi qeyd edib. O deyib ki, eyni zamanda ərzaq bazarında bahalaşma baş verəcək və əhalinin alıcılıq qabiliyyəti zəifləyəcək:
“Çünki qiymətlər qısa müddətdə artsa da, insanların gəlirlərinin eyni templə artması mümkün olmur. Nəticədə ya gəlirlər stabil qalır, ya da real gəlir səviyyəsi aşağı düşür. Belə bir vəziyyətdə bahalaşma demək olar ki, bütün sahələrdə hiss ediləcək. Xüsusilə də idxaldan asılılığı yüksək olan sektorlar bu prosesdən daha çox təsirlənəcək”.
Təhlillər göstərir ki, daxili bazarda inflyasiya təzyiqlərinin qarşısını almaq üçün məzənnə sabitliyinin qorunması mühüm rol oynayır. Xarici bazarlardan gələn qiymət artımlarının daxili bazara sızması prosesi idxaldan asılı sektorlarda daha kəskin hiss olunur. Bu səbəbdən, gələcəkdə baş verə biləcək mümkün iqtisadi şoklara qarşı yerli istehsalın stimullaşdırılması və idxalın diversifikasiyası iqtisadi dayanıqlığın təmin edilməsində əsas hədəflərdən biri kimi qalmaqdadır.
Leyla Turan
Demokrat.az