Donald Trampın ikinci hakimiyyəti: Dünya bu gərginliklərə hazırlaşır

Məlum olduğu kimi, Donald Tramp ABŞ-ın 47-ci və Klivlenddən sonra yenidən hakimiyyətə qayıdan ikinci prezident kimi and içdi və öz mesajlarını verdi. Bəs Trampın dövründə mümkün gözləntilər hansılardır?

Mövzu ilə bağlı politoloq Zeynal Əmrəliyev Musavat.com-a danışıb:

“ABŞ-da 20 yanvar tarixində and içərək səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Donald Trampın dövründə dünyanı nələrin gözlədiyi hazırda ən geniş müzakirə edilən mövzudur. 47-ci prezident kimi Ağ Evdə ikinci dövrünü keçirəcək Trampın mənsub olduğu Respublikaçılar Partiyası Senat və Nümayəndələr Palatasında çoxluğa sahib olmağı bacarıb. Bu, ona bir çox məsələni rahat şəkildə həll etməyə kömək edəcək. Çünki Konqresin müxalifətin əlinə keçməsi yeni prezident üçün ciddi çətinliklərin yaranmasına səbəb ola bilərdi. Daxili siyasətdə hakim Respublikaçılar Partiyasının nüfuzu güclü olduğu üçün əsas çətinlik məhz xarici siyasətdə yaşanacaq.”

Politoloqun fikrincə, Trampı ən çox məşğul edən məsələlər isə Ukraynada davam edən müharibə, İran-İsrail gərginliyi və Çinlə iqtisadi müharibə olacaq:

“Donald Tramp artıq Ukrayna ilə bağlı razılığa gəlmək üçün Vladimir Putinlə danışıqlara başlayacağını bildirib. İnauqurasiya mərasimindən əvvəl Putin və Tramp komandası arasında müzakirələrin aparıldığı barədə məlumatlar var idi. Rusiya razılıq əldə edilənə qədər Ukraynada daha çox uğur qazanmaq üçün hücumlarını genişləndirəcək. Eyni zamanda, Zelenski administrasiyası da Qərbin verdiyi silahlardan istifadə edərək həm Kurskda, həm də Ukraynanın öz ərazisində əks-hücum əməliyyatlarını genişləndirəcək. Trampın əsas istəyi Çinə qarşı olan koalisiyaya Rusiyanı cəlb etməkdir. Ancaq razılıq əldə edilənə qədər ABŞ həm özü Ukraynaya yardım edəcək, həm də Avropadakı müttəfiqlərini buna məcbur edəcək.

İran-İsrail gərginliyi ilə bağlı da Tramp komandasının siyasəti aydındır. Səlahiyyətlərinin icrasına başlamamışdan əvvəl Yaxın Şərqdə İsrail və Həmas arasında sülhə nail olan ABŞ-ın əsas diqqəti İranın nüvə proqramına yönələcək. İsraildəki mövcud Netanyahu hökumətinin istəyi İrana qarşı əhatəli əməliyyatın həyata keçirilməsi və mövcud rejimin dəyişdirilməsidir. Rəsmi Tehran bunu bildiyi üçün əvvəlcədən hərəkətə keçib. İranın yeni hökuməti ABŞ-la mümkün münaqişədən qaçmaq üçün hər şeyi edir. Vitse-prezident Məhəmməd Cavad Zərif bir müddətdir ki, həm Bayden, həm də Tramp komandası ilə qeyri-rəsmi əlaqələr saxlayır. Lakin yeni administrasiyada İsrailə xüsusi yaxınlığı olan və İrana düşmən münasibət bəsləyən şəxslərin çoxluğunu nəzərə alsaq, ABŞ-ın Tramp dövründə İrana zərbə endirəcəyi ehtimal olunur.”

Zeynal Əmrəliyev qeyd edir ki, əgər nüvə məsələsində razılıq əldə edilməsə və İsraillə münasibətlərdə yeni gərginlik yaşanarsa, ehtimal ki, rəsmi Vaşinqton Körfəzdəki hərbi bazaları vasitəsilə İrana zərbələr endirəcək. Bundan başqa, yeni hakimiyyət dövründə ən mühüm əhəmiyyət kəsb edən məsələ isə Çinlə münasibətlər olacaq:

“Son zamanlar rəsmi Pekinin ABŞ-ı iqtisadi cəhətdən sıxışdırması və Tayvana hücumla bağlı verdiyi bəyanatlar Trampı sərt addımlar atmağa məcbur edə bilər. Çinə qarşı iqtisadi sanksiyaların genişləndirilməsi, eyni zamanda hərbi cəhətdən də Pekinə təzyiqlərin davam etdirilməsi gözlənilir. Tramp dövründə NATO-nun Sakit okeanda genişmiqyaslı hərbi təlimlərə başlaması da gözləniləndir. Eyni zamanda, Tramp komandası son zamanlar Çinlə iqtisadi əlaqələri genişləndirən Avropa ölkələrinə də təzyiq siyasətini artıracaq. Bu məsələ fevralda keçiriləcək seçkilərdən sonra Almaniyada hakimiyyətə gələcək yeni hökumət üçün çətin sınaq olacaq. Çünki son zamanlar rəsmi Berlinin Pekinlə münasibətlərində xüsusi yaxınlıq hiss olunur.

Yeni administrasiya dövründə ən çox zərər görən ölkələrin elə ABŞ-ın öz qonşuları – Meksika və Mərkəzi Amerika ölkələri olacağı şübhəsizdir. Trampın həyata keçirəcəyi anti-miqrant siyasəti ən çox bu ölkələrə təsir göstərəcək. ABŞ ilə yeni əlaqələr fonunda Meksikanın iqtisadi vəziyyətində çöküş müşahidə edilə bilər.

Donald Trampın Cənubi Qafqaz siyasətində isə ən çox zərər görəcək ölkənin Ermənistan olacağı şübhəsizdir. Bayden administrasiyasının tələsik “strateji əməkdaşlıq” haqqında saziş bağladığı Ermənistana Tramp dövründə əvvəlki dəstəyin verilməyəcəyi aydındır. Donald Trampın xarici siyasətində enerji amilinin əsas olduğunu nəzərə alsaq, Azərbaycanla münasibətlərdə mühüm irəliləyişlərin əldə ediləcəyi şübhəsizdir. Böyük ehtimalla, Tramp ölkəmizlə birinci prezidentlik dövründə mövcud olmuş müsbət əlaqələrin yeni dövrdə də davam etdirilməsini təmin edəcək”.