“Dünya gözləniləndən daha sürətlə isinməkdədir“ “Euronews“

"Gizli soyuducu effekt"in itməsi planet və iqtisadiyyat üçün yeni risklər yaradır..."

Alimlər qlobal temperatur artımının əvvəlki proqnozlardan xeyli sürətli getdiyini aşkar etdikdən sonra həyəcan təbili çalır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "euronews.com" nəşri yazıb.

Mütəxəssislər müəyyən edib ki, planetdə qlobal temperatur artımı əvvəlki proqnozlarla müqayisədə daha sürətlə gedir. Yeni araşdırmalar göstərir ki, dünya iqlim dəyişikliyinin iqtisadi və sosial təsirlərini ciddi şəkildə "yetərincə qiymətləndirməyib". Alimlər yaranmış vəziyyət fonunda təcili "bərpa planı"na çağırış edir.

Aktuarlar İnstitutu və Fakültəsi (IFoA) ilə Ekseter Universitetinin birgə hazırladığı hesabatda xəbərdarlıq edilir ki, indiki temp davam edərsə, Yer kürəsi 2050-ci ilə qədər sənayeöncəsi dövrlə müqayisədə Selsi üzrə 2 dərəcə istiləşmə həddinə çata bilər. Bu isə su və ərzaq sistemlərində ciddi pozuntulara, miqrasiyanın artmasına və insan sağlamlığı üçün böyük risklərə yol açacaq.

"Gizli soyuducu effekt" niyə yoxa çıxır?

"Parasol Lost" adlı hesabatda qlobal isinmənin sürətlənməsinin əsas səbəblərindən biri kimi "aerozol soyutması"nın itirilməsi göstərilir. Hava çirklənməsi illər boyu Günəş şüalarının bir hissəsini bloklayaraq təxminən 0,5 dərəcəlik istiləşməni kompensasiya edib.

Lakin dünyada çirkləndirici mənbələrin azaldılması ilə bu "gizli Günəş çətiri" tədricən aradan qalxır və Yer səthi daha sürətlə isinməyə başlayır. Alimlər əlavə olaraq vurğulayır ki, planetin istixana qazlarına həssaslığı da əvvəl düşünüldüyündən daha yüksəkdir.

Bu reallıq o deməkdir ki, siyasətçilər və maliyyə institutları iqlim risklərini düzgün hesablamır. Nəticədə qlobal maliyyə sistemi, sığorta bazarları və inflyasiya ciddi sarsıntılarla üz-üzə qala bilər.

İqtisadiyyat üçün təhlükə və "bərpa planı" çağırışı

Əvvəlki hesablamalarda temperaturun 3 dərəcə artacağı halda iqlim zərərinin qlobal ÜDM-in cəmi 2,1 faizi olacağı düşünülüb. Yeni analizlər isə göstərir ki, güclü iqlim və təbii şoklar cəmi beş il ərzində dünya iqtisadiyyatını 15-20 faiz kiçildə bilər.

Hesabat müəllifləri bildirir ki, bir çox iqtisadi modellər dəniz səviyyəsinin qalxması, okeanların turşulaşması və ekosistemlərin çökməsi kimi riskləri nəzərə almır. IFoA-nın dayanıqlılıq üzrə şura üzvü Sendi Trast dünyaya "təcili bərpa planı"nın lazım olduğunu deyir və xəbərdarlıq edir: düzgün qərarlar gecikdikcə iqlim itkiləri gələcək rifaha birbaşa zərbə vuracaq.

Avropada isə artıq nəticələr görünməkdədir: 2025-ci ilin ekstremal yay havası qısa müddətdə azı 43 milyard avro iqtisadi zərər yaradıb və ümumi itkilərin 2029-cu ilə qədər 126 milyard avroya çata biləcəyi proqnozlaşdırılır.

Tədqiqatçılar vurğulayır ki, dünya artıq 1,5 dərəcəlik yeni reallığa qədəm qoyub. Bu reallıqda iqlim riskləri təkcə təbiəti deyil, iqtisadiyyatları, yaşayış xərclərini və maliyyə sistemlərini də birbaşa təhdid edir.