Dünyada dəri xərçəngi riski artır SƏBƏBLƏR

Qlobal bir araşdırma, dəri xərçəngi hallarının 2050-ci ilə qədər kəskin şəkildə arta biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir. Dünyada, xüsusən də ən ölümcül növlərdən biri olan melanomada, eləcə də bazal hüceyrəli və skuamöz hüceyrəli karsinomalarda artım gözlənilir. Növbəti illərdə dəri xərçəngi hallarının dünya miqyasında daha da arta biləcəyi bildirilir. Yeni araşdırmalara görə, xüsusilə melanoma 2050-ci ilə qədər daha böyük qlobal sağlamlıq probleminə çevrilə bilər.

Melanoma ən ölümcül dəri xərçəngi növlərindən biri kimi tanınır. Böyük Britaniyada hər il təxminən 19.400 yeni melanoma halı qeydə alınır və təxminən 2600 insan bu xəstəlikdən ölür. Mütəxəssislərin fikrincə, melanomanın ən vacib səbəblərindən biri ultrabənövşəyi və ya UB şüalarına məruz qalmadır. Bu şüalar yalnız günəşdən deyil, həm də solyari (süni şəkildə qaralma) kimi süni qaralma mənbələrindən gələ bilər.

Melanoma ilə yanaşı, bazal hüceyrəli karsinoma və skuamöz hüceyrəli karsinoma da ən çox yayılmış dəri xərçəngi növlərindəndir. Bu növlərin hər ikisi əsasən UB şüaları ilə əlaqələndirilir və tədqiqatlara görə Bu, dünya miqyasında yüksəliş tendensiyası göstərir. Dəri xərçənginin artması yalnız Böyük Britaniyaya xas deyil. Dünya miqyasında melanoma diaqnozlarının 2018-ci ildəki 287.723-dən 2022-ci ildə 331.722-yə yüksəldiyi bildirilir. Bu, problemin böyüdüyünü göstərir.

Tədqiqatçılar dəri xərçəngi hallarını, ölümləri və xəstəliyin həyat keyfiyyətinə təsirini araşdırmaq üçün 1990-cı ildən 2023-cü ilə qədər qlobal səhiyyə məlumatlarını təhlil ediblər. Daha sonra onlar bu yükün 2050-ci ilə qədər necə dəyişə biləcəyini təxmin ediblər.

Tədqiqatda xəstəliklərin cəmiyyətə təsirini ölçmək üçün sağlamlığın itirilməsi məlumatlarından istifadə edilib. Buna görə, melanoma səbəbindən itirilən sağlam həyat illərinin təxminən 2 milyondan 3,3 milyona qədər arta biləcəyi proqnozlaşdırılır.

Bazal hüceyrəli karsinoma ən çox yayılmış dəri xərçəngi növü kimi tanınır. Tədqiqata görə, bu növün 2050-ci ilə qədər qlobal miqyasda təxminən 5 milyon xəstəliyə səbəb ola biləcəyi təxmin edilir. Yastı hüceyrəli karsinomada da əhəmiyyətli dərəcədə artım gözlənilir. Bu xərçəng növü səbəbindən sağlamlığın itirilməsinin 1,2 milyondan 4 milyona qədər arta biləcəyi bildirilir.

Tədqiqata görə, Avstraliya, Yeni Zelandiya və Skandinaviya ölkələri ən yüksək melanoma yükünün olduğu bölgələr arasındadır. Açıq dərili əhalinin yüksək sıxlığı və yüksək UB şüalanması bu vəziyyətə təsir edən amillər kimi göstərilir. Məlumatlar göstərir ki, kişilərdə dəri xərçəngi nisbətləri qadınlara nisbətən daha yüksəkdir. Melanomada kişilərdə hər 100.000 nəfərə 28,2 hal müşahidə olunur, qadınlarda isə bu nisbət 25,6 olaraq hesablanır.

Melanoma hallarının, xüsusən də 70 və daha yuxarı yaşda olan insanlarda artdığı bildirilir. 30-49 yaşlı yetkinlər arasında azalma meyli müşahidə olunur. İngiltərədə aparılan bir araşdırma, hər 9 yetkindən 1-nin qəsdən dərisini yandırdığını ortaya qoydu. Mütəxəssislərin fikrincə, təkrarlanan günəş yanıqları melanoma riskini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.

Eyni sorğuda yetkin insanların 35%-nin yay aylarında heç vaxt günəşdən qoruyucu krem ​​istifadə etmədiyi bildirilir. Mütəxəssislər xatırladır ki, UB indeksi 3-dən yuxarı qalxdıqda, əksər insanlar üçün dəri zədələnə bilər. Dəri ​​xərçəngində erkən məlumatlılıq böyük əhəmiyyət kəsb edir. Dərinizdə yeni xal peyda olarsa və ya mövcud xallarda rəng, forma və ya ölçü dəyişikliyi olarsa, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur. Mütəxəssislər həmçinin günəşin ən güclü olduğu saatlarda çöldə qalmamağı, qolları və ayaqları örtən paltarlar geyinməyi və ən azı SPF 30 günəşdən qoruyucu krem ​​istifadə etməyi tövsiyə edirlər.

Lalə Mehralı