Dünyada insanlar daha çox bu xəstəliklərdən ölür

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) qida ilə bağlı yaranan problemləri "təhlükəli su və ya qida istehlakından qaynaqlanan xəstəliklər" kimi müəyyənləşdirib.

Təşkilatın məlumatına görə, qida ilə yoluxan xəstəliklərə 200-dən çox müxtəlif amil səbəb ola bilər.ÜST-ün məlumatları göstərir ki, hər il təxminən 600 milyon insan qida ilə keçən xəstəliyə yoluxur. Hər il orta hesabla 420 min insan bu xəstəliklərdən ölür. Bu ölümlərin 125 min nəfərini məhz uşaqlar təşkil edir.

İqlim dəyişikliyi, qida ilə yoluxan patogenlərin coğrafi və mövsümi paylanmasını dəyişdirir, əhali artımı, şəhərləşmə və qlobal qida zəncirlərinin genişlənməsi isə risklərin idarə olunmasını çətinləşdirən amillər arasındadır.

Qida ilə yoluxan xəstəliklərin əksəriyyəti müxtəlif bakteriyalar, viruslar və parazitlər tərəfindən törədilir. Lakin qidada olan bütün bakteriyalar xəstəliyə səbəb olmur.

"Salmonella", "Listeria monocytogenes", "Campylobacter jejuni" və "Escherichia coli" kimi bəzi bakteriyalar qida ilə yoluxan xəstəliklərin vacib səbəbləri kimi sadalanır.

"Salmonella"ya daha çox rast gəlinən qidalar arasında yumurta, quş əti və digər heyvan mənşəli qida məhsulları daxildir. "Campylobacter" mənşəli xəstəliklər ən çox çiy süd, çiy və ya az bişmiş quş əti və içməli sudan qaynaqlanır.

Digər tərəfdən, "Escherichia coli" adətən pasterizə olunmamış süddə, az bişmiş ətdə və çirklənmiş təzə meyvə və tərəvəzlərdə inkişaf edir.

Qida zəhərlənməsinin və digər oxşar xəstəliklərin əsas simptomlarına ürəkbulanma və qarın ağrısı daxildir. Xəstələr həmçinin qızdırma, baş ağrısı, qusma və ishaldan şikayət edirlər.

Avropa Qida Təhlükəsizliyi Orqanı (EFSA) qida yolu ilə keçən xəstəliklərə səbəb olan amillər kimi bunları qeyd edib: qidanın düzgün bişirilməməsi və ya təkrar qızdırılmaması, düzgün temperaturda saxlanılmaması, son istifadə tarixindən sonra istehlak edilməsi və heyvanlarla təmas. 

EFSA bakteriyaları məhv etmək üçün yumurta, quş əti və ətin tam bişirilməsi, çiy və bişmiş qidaların ayrı yerlərdə saxlanması kimi tədbirləri tövsiyə edir.

Bundan əlavə, bütün növ qidalar üçün təmiz qab-qacaq, doğrama taxtaları və səthlərdən istifadə etməyi, qida hazırlamadan əvvəl və hazırlıq zamanı əllərin yuyulmasını, bakteriyaların böyüməsini yavaşlatmaq və ya dayandırmaq üçün tez xarab olan qidaların soyuducuda saxlanmasını tövsiyə edir.

Azərbaycanda da digər ölkələrdə olduğu kimi qidadan zəhərlənmə halları müşahidə edilir. Ən çox zəhərlənə hadisəsi kimi isə dönərdən zəhərlənmə müşahidə edilir. 

AQTA-nın məlumatına görə, 2024-cü ildə qida zəhərlənməsi ilə əlaqədar qeydiyyata alınmış zərərçəkənlərin sayı 1092 nəfər, zəhərlənmədən ölənlərin sayı isə 4 nəfər olub.

2025-ci ilin I yarımili üzrə baş vermiş qida zəhərlənmələrinin sayına gəldikdə isə qida zəhərlənməsi ilə əlaqədar qeydiyyata alınmış zərərçəkənlərin sayı 379 nəfər olub ki, bu dövrdə ölüm halı qeydə alınmayıb.

Nigar Abdullayeva
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin