Dünyanın buz təbəqələri ilə bağlı qorxulu həqiqət: Əvəzini milyonlarla insan ödəyəcək

Buzlaqların sürətlə əriməsi artıq elm dünyasında yeni bir fakt deyil. Ancaq son elmi araşdırmalar göstərir ki, bu proses düşündüyümüzdən daha təhlükəlidir və bəşəriyyəti çox ciddi fəlakətlərlə üz-üzə qoya bilər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, beynəlxalq alimlər qrupu tərəfindən aparılan yeni bir tədqiqat, qlobal istiləşmənin buz təbəqələri üzərində düşündüyümüzdən daha erkən və daha dağıdıcı təsirlərə səbəb ola biləcəyini ortaya qoyub.

"Təhlükəsiz istilik həddi" belə kifayət etməyə bilər

Qrenlandiya və Antarktida buz təbəqələrinin mövcudluğunu qorumaq üçün "təhlükəsiz istilik səviyyəsi”ni müəyyənləşdirməyə çalışan alimlər peyklər, iqlim modelləri və hətta səkkizayaqlı DNT-si kimi qeyri-adi tarixi sübutlardan istifadə edərək nəticəyə gəliblər ki, sənaye öncəsi dövrə nisbətən 1,5 dərəcə istiləşmə hədəfi belə buz təbəqələrinin qorunması üçün yetərli olmaya bilər.

Halbuki, qlobal iqlim siyasətləri bu hədəfə nail olmaqla ərimənin qarşısını ala biləcəyimizi irəli sürürdü. Lakin 2100-cü ilə qədər dünya təxminən 2,9 dərəcəlik istiləşmə yolundadır ki, bu da buzlaqlar üçün ölüm hökmü deməkdir.

İllik buz itkisi 370 milyard tona çatıb

1990-cı illərlə müqayisədə buzlaqların itirdiyi kütlə dörd dəfə artıb və hazırda ildə təxminən 370 milyard ton buz əriyir. Bu, illik dəniz səviyyəsi artımında əsas amilə çevrilib və son 30 ildə bu artım sürəti iki dəfə yüksəlib. Dünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) məlumatına görə, son altı ilin beşində buzlaqlardakı ərimə rekord səviyyəyə çatıb. Yalnız 2024-cü ildə dünyada 450 milyard ton buz kütləsi itirilib – bu, qeydə alınan ən ağır dördüncü ildir.

1 metrdən az yüksəklikdə yaşayan 230 milyon insan riskdədir

Durham Universitetinin qlasioloqu Kris Stouks bildirir ki, istilik 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırılsa belə, bu səviyyə buz təbəqələrinin əriməsini dayandırmayacaq. O xəbərdarlıq edir: "Bu, dünyanın sahil bölgələrində yaşayan insanlar üçün mövcudluqla bağlı bir təhdiddir".

Təxminən 230 milyon insan dəniz səviyyəsindən 1 metrdən az yüksəklikdə yaşayır və ən kiçik dəyişikliklər belə milyonlarla insanın köçünə, iqtisadi və sosial fəlakətlərə səbəb ola bilər.

Arktikada 9 milyard tondan çox buz itirilib

1975-ci ildən bu günə kimi buzlaqlar 9 milyard tondan çox kütlə itirib. Bu, Almaniya ölçüsündə və 25 km qalınlığında bir buz təbəqəsinə bərabərdir. Xüsusilə Avropanın Alp və Pireney dağlarındakı buzlaqlar son 20 ildə kütlələrinin 40%-ni itirib. 2022-2024-cü illər arasında qeydə alınan kütlə itkisi tarixdəki ən böyük üçillik buz itkisidir.

Dəniz səviyyəsindəki yüksəlmələr dünya şəhərlərini təhdid edir

Tədqiqatçılar 2100-cü ilə qədər dəniz səviyyəsinin ildə təxminən 1 sm artacağını proqnozlaşdırırlar. Bu isə bir əsrdə 1 metr deməkdir. Bristol Universitetindən alim Conatan Bamber belə bir ssenaridə "müasir sivilizasiyanın şahidi olmadığı ölçüdə böyük köç dalğalarının” olacağını deyib.

İngiltərədə dəniz səviyyəsinin 2 metrdən çox qalxması halında Hull, Peterboruq, Portsmout və Londonun şərq hissəsi kimi bölgələr su altında qala bilər. ABŞ-da isə Nyu Orleans", Huyston və Mayami kimi şəhərlər daha çox zərbə alacaq. Bu da artıq təkcə qlobal istiləşmə deyil, həm də böyük miqyaslı humanitar böhranlar deməkdir.

İqlim hədəfləri hələ də vacibdir

Tədqiqatçılar vurğulayır ki, bu nəticələr iqlim hədəflərindən imtina edilməsini deyil, əksinə daha sərt tədbirlərin görülməsinin vacibliyini göstərir. Stouks belə deyir: "1,5 dərəcə hələ də mühüm hədəfdir, lakin bu səviyyədə belə dəniz səviyyəsinin qalxmasının qarşısını tam almaq mümkün deyil".

Fosil yanacaqlarının istifadəsinin ciddi şəkildə azaldılması zəruridir. Lakin ABŞ da daxil olmaqla bir çox ölkənin hələ də neft, qaz və kömürdən imtina etməməsi vəziyyətin dəyişəcəyinə ümidləri azaldır.

Aydın