Dünyanın ilk səsdən sürətli reaktiv təyyarəsi müharibəni necə dəyişdi?

F-100 "Super Sabre" təyyarəsinin yaradılması ilə hava döyüşləri yeni bir dövrə qədəm qoydu - burada artıq səs sürəti norma oldu, müharibələr isə saniyələr içində taleləri müəyyən edən toqquşmalara çevrildi.

Qaynarinfo "Slashgear" portalına istinadən xəbər verir ki, səsdən sürətli aviasiyanın tarixi ilk reaktiv təyyarə ilə deyil, 1947-ci ildə sınaq məqsədilə uçuşa buraxılan "Bell X-1" adlı raket təyyarəsi ilə başlayıb. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotu Çak Yeqer bu təyyarə ilə 13 km yüksəkliyə qalxaraq 1,06 Maх sürətini aşıb və bununla da səs baryerini keçən ilk insan olub. Bu uğur gələcək aviasiya texnologiyalarının inkişafında dönüş nöqtəsi hesab olunur.

Daha sonra, 1953-cü ildə "North American Aviation" şirkəti tərəfindən hazırlanmış F-100 "Super Sabre" - dünyanın ilk seriyalı səsdən sürətli reaktiv döyüş təyyarəsi meydana çıxıb. İlk illərdə onun istifadəsi məhdud olsa da, məhz bu model hava məkanında yeni silahlanma yarışının əsasını qoyub. ABŞ, SSRİ və digər ölkələr öz səsdən sürətli döyüş təyyarələrini hazırlamağa başlayıblar. SSRİ-nin cavabı isə F-100-dən daha sürətli olan və 1475 km/saat sürətə çatan MiQ-19 olub.

Yeni döyüş reallıqları: Sürət və texnologiya

Vyetnam müharibəsində F-100 təyyarələri artıq aktiv döyüş rolunda iştirak edib. Onlar hədəfə alçalan uçuşlar edərək dəqiq zərbələr endirib, daha sonra saniyələr içində radarlardan itərək yox olub. Bu sürət, II Dünya müharibəsindəki nisbətən yavaş hava duellərini geridə qoyaraq, döyüşlərin ani və texnologiyaya əsaslanan qarşılaşmalara çevrilməsinə səbəb olub.

F-100 gələcək nəsil döyüş təyyarələrinin - F-117 "Nighthawk"dan tutmuş müasir B-21-ə qədər - ilkin mərhələsini təşkil edib. Bu gün döyüş təyyarələri 3000 km/saatdan artıq sürətə və süni intellektlə təchiz olunmuş avtonom sistemlərə sahib olsalar da, məhz "Super Sabre" sübut edib ki, səs baryeri son deyil - yeni dövrün başlanğıcıdır.

Aydın