Dünyanın nadir torpaq sərvətləri: kim daha çox sahibdir?

Nadir torpaq elementləri XXI əsrin strateji resurslarından biri kimi qiymətləndirilir. Süni intellekt texnologiyalarından tutmuş hərbi-sənaye məhsullarına, elektrik avtomobilləri, raket sistemləri, çiplər və yüksək dəqiqlikli optik avadanlıqlar kimi yüzlərlə kritik sahənin əsas xammalı məhz bu materiallardır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, nadir torpaq resurslarına çıxış gələcək qlobal güc balansının müəyyənləşməsində həlledici rol oynaya bilər.

Xarici agentliklərə istinadən həmin nadir elementlərin toplandığı ölkələrin siyahısını təqdim edirik.

Geoloji araşdırmalar göstərir ki, bu sahədə dünya lideri Çindir. Təxminən 44 milyon ton nadir torpaq elementi ehtiyatı ilə Pekin planetin ümumi resurslarının 48 faizini nəzarətdə saxlayır. Bu, texnologiya bazarlarında Çinin strateji üstünlüyünü möhkəmləndirən əsas faktorlardan biridir.

İkinci pillədə yerləşən Braziliya isə 21 milyon ton ehtiyatla qlobal həcmin 23 faizinə sahibdir. Mühüm məqam odur ki, bu resursların böyük qismi hələ ilkin işlənmə mərhələsindədir. Yəni ölkənin gələcəkdə dünya bazarında rolunun daha da artması ehtimal edilir.

Siyahının növbəti hissəsində Hindistan (6,9 milyon ton), Avstraliya (5,7 milyon ton), Rusiya (3,8 milyon ton) və Vyetnam (3,5 milyon ton) qərarlaşıb. Bu altı ölkə birlikdə dünya üzrə müəyyən edilmiş nadir torpaq ehtiyatlarının təxminən 80 faizini təşkil edir. Bu fakt təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi güc bölgüsünü göstərən mühüm göstərici hesab olunur.

ABŞ isə bu yarışda nisbətən geridə görünür. Ölkənin mövcud rezervi cəmi 1,9 milyon ton, yəni qlobal resursun 2 faizi səviyyəsindədir. Bu göstərici Vaşinqtonun texnoloji istehsalda Çindən xammal asılılığını açıq şəkildə ortaya qoyur.

Məhz buna görə də son illər ABŞ administrasiyası idxal asılılığını azaltmaq üçün sürətlə yeni mədən layihələrinə sərmayə yatırır, icazə proseslərini sürətləndirir və təchizat zəncirini şaxələndirmək üçün müttəfiqlərlə əməkdaşlığı genişləndirir.

Ekspertlər hesab edir ki, qarşıdakı onillik nadir torpaq elementləri uğrunda rəqabətin daha da kəskinləşəcəyi dövr olacaq.

Bu mənzərə bir daha sübut edir ki, müasir dünyada enerji resursları artıq neft və qazla məhdudlaşmır. Geosiyasi sabitlik, texnoloji müstəqillik və hərbi təhlükəsizlik getdikcə daha çox nadir torpaq metalları ilə əlaqələndirilir. Dünya xəritəsinə nəzər saldıqda isə bu sərvətin ən böyük payı hazırda Cənubi Amerika və Asiyanın nəzarətindədir./Musavat.com