Dünyanın sonu gəlmədi: Əvəzində yeni dünya gəlir

“2024-cü ilin nəticələri göstərir ki, dünya qlobal sosial-siyasi transformasiya astanasındadır.

Amerikalı filosof və politoloq Frensis Fukuyama 1992-ci ildə dünyaya “tarixin sonu” haqqında deyərkən səhv etdiyini etiraf edib. Yəni, bəşəriyyətin sosial-mədəni təkamülünün yekun nöqtəsi, Qərb tipli liberal demokratiyanın dünyada bərqərar olması haqqında dedikləri özünü doğrultmayıb.  Sonra o deyib ki, ideoloji qarşıdurmalar, qlobal inqilablar və müharibələr əsri bitdi.

Amma elə  1990-cı illərdə bir çox elm adamları Fukuyamanı təkzib etdilər və onun ünvanına tənqid xüsusilə 11 sentyabr 2001-ci il terror hücumlarından sonra gücləndi. Lakin son illərdə liberal demokratiyanın böhranın öhdəsindən gəlmədiyi aydın oldu. İlk belə açıq siqnal dünyada qurulmuş insan hüquqları sistemini məhv edən və qlobal rəqəmsallaşmanın kömək etdiyi COVID epidemiyası oldu. Aydın oldu ki, yeni texnologiyaların inkişafı azadlığı artırmır, əksinə onu daha effektiv şəkildə məhdudlaşdıra bilər”.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bunu Kirill Şulika yazıb.

O yazır ki, hazırkı qlobal qeyri-sabitlik dövründə unikal vəziyyət yaranıb. ABŞ-də keçirilən prezident seçkilərində demokratik mətbuat və “böyük texnologiya generalları” əvvəlcə Kamala Harrisin namizədliyini dəstəkləməyiblər, sonra isə onların bir çoxu Donald Trampa sədaqət andı içiblər.  O cümlədən onun inauqurasiya fonduna təsirli məbləğlər verməklə bunu nümayiş etdirblər.

“Financial Times” ilin əsas hadisəsi kimi seçkilərin keçirildiyi inkişaf etmiş ölkələrdə  hakimiyyətdə olan bütün partiyaların ya səsləri itirməsi, ya da özləri üçün seçicilərin sayını artırmadığını göstərir.  Bu, tarixdə ilk dəfə baş verib:

”Seçicilər heç vaxt hakim elitadan bu qədər məyus olmamışdılar. Bu, 2024-cü ildə baş verdi”.

Artıq Trampın qələbəsi ilə bağlı çox şey dəyişir. Fransadakı siyasi böhran ötən əsrin ortalarından bəri ən böyük böhrana çevrilib. Görünür, 2024-cü il parlament seçkiləri mərkəzçilərlə solçuların koalisiyasının hətta sağçıların yox, ultrasağların çoxluğun qarşısını ala bildiyi indiki mərhələdə sonuncu olub.

İndi növbə seçkiləri fevralın 23-də keçirəcək almanlardadır. Bu ölkədə  “Almaniya üçün Alternativ”in qələbəsi gözlənilir. Təbii ki, o, heç bir koalisiyaya qəbul edilməyəcək, lakin onun kansler namizədi Alisa Veidel 24% səslə rəy sorğularında qalib gəlir. Yeri gəlmişkən, Elon Mask sosial şəbəkələrdə onun ən qızğın tərəfdarlarından biri olub. Veidel Angela Merkeldən daha çox sağçı olan Xristian Demokratik və Xristian Sosial Birliklərinin mühafizəkar blokunun ehtimal olunan kansleri Fridrix Merzdən 4% öndədir.

ABŞ və Aİ Gürcüstanda qalib gələn “Gürcü arzusu”nun liderlərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edir, amma seçki saxtakarlığına dair heç bir gözə çarpan dəlil ortada yoxdur. 

Rumıniya daha da irəli gedərək seçkiləri gözlənilmədən sistemdənkənar sağçı Kalin Georgesku qazandıqdan sonra tamamilə ləğv edib. Yerli Konstitusiya Məhkəməsi hesab edir ki, o, sosial şəbəkələrdəki botların köməyi ilə Rusiya tərəfindən dəstəklənib. Yəni ortada “rus barmağı” var.

Dünya isə Qərb demokratiyasının təklif etdiyi yolla getmir. Bəziləri deyirlər ki, tezliklə internet televiziyanı məğlub edəcək və Fukuyamanın proqnozlaşdırdığı əsl “tarixin sonu” məhz o zaman gələcək. İndi məlum olurki, əslində Qərbi məğlub edən rəqəmsal mühitin Çin modeli olub. Özünüz mühakimə edin, “Apple” öz mağazasında rus istifadəçiləri üçün xarici agentlər tərəfindən tanınan media tətbiqlərini bloklayır, “Telegram” Qərb auditoriyası üçün  Aİ-nin Rusiya təbliğatı hesab etdiyi kanalları bloklayır, Rusiyanın özündə isə “YouTube” yavaşlayır. 

Rusiyada “transgender” sözü çoxdan demək olar ki, qadağan edilib və cinsiyyətin dəyişdirilməsi əməliyyatları tamamilə qadağandır. İndi ABŞ-də Donald Tramp “transgender dəliliyini dayandıracağını” vəd edir və prezidentliyinin ilk günündə transgenderliyi yenidən qadağan edəcəyini deyir. Bu, ona görə deyil ki, Tramp putinyönlü siyasətçidir, lakin o, az qala Rusiya Prezidenti Putinin “1 və 2 nömrəli valideynlər” haqqında gender tezisini təkrarlayır.

Putinlə Tramp arasındakı oxşarlıq ideolojidir. Onların çoxlu ortaq dəyərləri var - çoxcinsliliyə qarşı mübarizə, çoxuşaqlı ailələrə dəstək və ailənin dəyəri. İndi Tramp bu fikirlərinə görə təkcə seçkilərdə deyil, həm də xalqın səslərində qalib gəlir.

Bundan başqa, onun Kanadanın ilhaqı, Panama kanalının geri qaytarılması və Amerika Qrenlandiyasına dair bütün “zarafatları” təkcə siyasi tok-şouların mövzusu deyil. 1990-cı illərdə Krımın ilhaqının televiziyada necə qızğın müzakirə edildiyini və bunun necə başa çatdığını xatırlayın. Eyni vəziyyət burada da yarana bilər.

Ona görə də dünya bir çox böhranlara gətirib çıxaracaq qlobal transformasiya astanasındadır. Bu, iqtisadi böhrandan tutmuş hərbiyə qədər ola bilər. 

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Bizi Telegramda izləyin

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin