Əgər süni intellekt şirkəti cinayət riskini qabaqcadan görürsə...

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Ankara Hacı Bayram Vəli Universitetinin müəllim heyəti üzvü və SETA tədqiqatçısı professor Dr. Erman Akıllı Anadolu Agentliyi Analysis üçün Tumbler Ridge hücumu baxımından süni intellekt şirkətlərinin hüquqi məsuliyyəti, istifadəçi məxfiliyi və təhlükəsizlik öhdəlikləri haqqında yazıb.

Kanadanın Tumbler Ridge şəhərində baş verən hücumdan sonra OpenAI və onun baş direktoru Sam Altmana qarşı açılan məhkəmə iddialarının sayı sentyabr ayında 37-yə çatıb. İddiaçılar iddia edirlər ki, şirkət hücumçunun zorakı çıxışını aylar əvvəl aşkar edib, təhlükəsizlik qrupunun narahatlığına baxmayaraq Kanada hakimiyyətini xəbərdar etməyib və istifadəçinin hesabı yenidən yaratmasının qarşısını ala bilməyib. Bu iddialar hələ məhkəmədə sübut olunmayıb. Lakin, OpenAI-nin Kanada hökumətinə göndərdiyi rəsmi məktubda hesabın 2025-ci ilin iyun ayında bağlandığı və həmin dövrdə mövcud olan filtrləmə protokoluna əsasən hüquq-mühafizə orqanlarına bildirilmədiyi təsdiqlənir. Şirkətin eyni hesabı mövcud protokola əsasən bildirəcəyini qəbul etməsi, işi ictimai hesabatlılıq baxımından kritik səviyyəyə qaldırır.

Bu hadisə, generativ süni intellekt dövründə internetin əsas miflərindən biri olan platforma neytrallığının süqutunu nümayiş etdirir. Texnologiya şirkətlərinin sadəcə vasitəçilər olduqları və sistemlərindən keçən məzmuna görə məsuliyyət daşımadıqları arqumenti, istifadəçiyə uyğun olaraq məzmunu istehsal edən, formalaşdıran və yönləndirən modelləri izah etmir. Buna görə də hesabatlılıq məzmundan arxitekturaya keçir. Söhbət təkcə kimin zərərli cavab yazmasından getmir, həm də sistemin hansı məqsədlər üçün nəzərdə tutulduğundan, təşviq etdiyi davranışlardan, gözlədiyi risklərdən və inkişaf üçün etdiyi təhlükəsizlik seçimlərindən gedir. İstifadəçi qarşılıqlı əlaqəsindən və əlaqəsindən kommersiya dəyəri yaradan şirkət, sistem arxitekturasından irəli gələn gözlənilən zərərlərin dəyərini cəmiyyətə yönəldə bilməz.

Şirkətin konkret məsuliyyəti onun biliyi, nəzarəti və gözlənilən riskə müdaxilə etmək qabiliyyəti ilə başlamalıdır. Əlbəttə ki, texnologiya şirkətləri hər zərərli hərəkətin mütləq qarantı hesab edilə bilməz. Lakin təhlükəsizlik protokollarını quran, təhlükəli nümunələri müəyyən edən və təhdid edən hesabları dayandıran şəxs ağlabatan ehtiyatlılıq göstərməlidir. İstifadəçinin müstəqil hərəkəti şirkəti məsuliyyətdən azad etmir. Cinayət məsuliyyəti əməli törədən şəxsə aiddir; lakin hüquqi məsuliyyət bir neçə şəxs arasında bölüşdürülə bilər. İstifadəçinin hərəkətləri şirkəti avtomatik olaraq azad etmir, nə də şirkətin səhlənkarlığı cinayətkarı qeyri-aktiv alətə çevirmir. Əsas məsələ, yaranan zərərin şirkətin müəyyən etdiyi və ya əvvəlcədən görməli olduğu riskə uyğun gəlib-gəlməməsidir.

Məxfilik müzakirəsi bu işin digər tərəfini təşkil edir. Verdiyi açıqlamada Sam Altman qeyd edib ki, istifadəçilərin ChatGPT ilə paylaşdığı həssas məlumatların vəkillər, həkimlər və ya terapevtlərlə söhbətlərlə eyni hüquqi məxfilik qorunmasına malik deyil. Başqa sözlə, istifadəçilərin şəxsi qalacağına inandıqları bu söhbətlər, məhkəmə iddiası halında OpenAI-dən tələb oluna və məhkəmədə dəlil kimi istifadə edilə bilər.

İnsanlar süni intellektlə əqli sağlamlıq problemlərindən və ailə həyatlarından tutmuş hüquqi narahatlıqlarına və ən intim düşüncələrinə qədər çoxlu məlumat paylaşırlar. Lakin bu paylaşılan detallar sonradan istifadəçilərə qarşı istifadə edilə biləcək dəlillərə çevrilə bilər. Bu baxımdan, risk vəkillər üçün daha da həssasdır. Çünki müştəri məlumatlarını bu sistemlərə ötürmək ticarət sirlərini və məhkəmə iddiasına hazırlıq üçün görülən işlərin hüquqi qorunmasını təhlükə altına ala bilər. Şirkətlər əsasən istifadəçilərə süni intellektlə şəxsi söhbət etməyə icazə verirlər.

Müşfiq MİRZƏ
XQ