Ekspertdən Elmira Axundovaya cavab: Problemi ödənişli təhsil yox, rus dili mifi yaradır

Sabiq deputat Elmira Axundova rusdilli məktəblərin pullu olmasını təklif edib. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyində keçirilən "Dilimiz-kimliyimiz” mövzusunda keçirilən ədəbi-ictimai müşavirədə çıxışı zamanı bildirib ki, rusdilli məktəblərin tamamilə ləğv olunmasının tərəfdarı deyil:

"Onların sayı az da olsa qalmalıdır ki, gələcəkdə MDB ölkələrindən bizim ölkəmizə işləməyə gələn diplomatların, rus, ukrayn, tatar millətinə mənsub vətəndaşlarımızın uşaqları özlərinə doğma bildikləri bu dildə oxuya bilsinlər. Bakıda bütün tədrisi ingilis dilində aparan məktəblər var. Onların hamısı ödənişlidir. Məncə, yavaş-yavaş rus bölməsini də ödənişli təhsilə çevirmək lazımdır. Bax, onda bu məktəblərin sayı azalacaq".

Təhsil eksperti Kamran Əsədov Qaynarinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, problem rusdilli məktəblərin mövcudluğu deyil:

"Onlara yönələn səbəbsiz və məsuliyyətsiz valideyn davranışı təhsil sistemində disbalans yaradır. Azərbaycan təhsil sistemində rus bölməsinə yönəlmə son 15 ildə pedaqoji zərurətdən çox sosial status göstəricisinə çevrilib və bu tendensiya statistikalarda da açıq görünür: Elm və Təhsil Nazirliyinin açıqlamalarına əsasən, ümumi şagird kontingentinin təxminən 8–9 faizi rus bölməsində oxuduğu halda, iri şəhərlərdə bu göstərici 15 faizə qədər yüksəlir, halbuki həmin ailələrin böyük hissəsində evdaxili ünsiyyət dili rus dili deyil. Bu fakt özü göstərir ki, seçim tədris ehtiyacına yox, illərlə formalaşdırılmış "rus bölməsi daha keyfiyyətlidir” mifinə əsaslanır".

Ekspert əlavə edib ki, Təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 5-ci maddəsində təhsilin dövlət təminatı, bərabərliyi və diskriminasiyaya yol verilməməsi açıq şəkildə təsbit olunur:

"7-ci maddədə isə təhsilin dünyəvi, milli-mənəvi dəyərlərə söykənən xarakter daşıdığı vurğulanır. Ümumi təhsil haqqında Qanunda tədris dillərinin dövlət tərəfindən təmin edilməsi qeyd olunur və bu təminat pulsuzluq prinsipinə əsaslanır. Bu kontekstdə rus bölməsinin ödənişli olması hüquqi baxımdan sosial ədalət prinsipinə ziddir və dili maaliyyə filtrinə çevirmiş olur. Lakin eyni qanunvericilik valideyn məsuliyyətini də açıq müəyyən edir: valideyn övladının təhsili üçün uyğun şəraiti yaratmalı, onun psixoloji və akademik inkişafına zərər verən seçimlərdən çəkinməlidir. Burada məsuliyyətin böyük hissəsi valideynlərin üzərinə düşür və bu məsuliyyət illərdir sistemli şəkildə pozulur".

Kamran Əsədov vurğulayıb ki, rus bölməsində oxuyan şagirdlərin əhəmiyyətli hissəsi artıq birinci–ikinci sinifdən repetitor xidmətinə cəlb olunur:

"Bakı və Abşeron üzrə aparılmış yerli təhlillərdə rus bölməsində oxuyan şagirdlərin 60 faizə qədəri ibtidai sinif mərhələsində əlavə ödənişli dəstəyə ehtiyac duyur, halbuki Azərbaycan bölməsində bu göstərici 30–35 faiz civarındadır. Bu, rus bölməsinin real tədris üstünlüyündən yox, dil uyğunsuzluğundan doğan süni yük olduğunu sübut edir. Nəticədə uşaq həm məktəbdə, həm repetitorda, həm də ailə daxilində psixoloji təzyiq altında qalır, təhsil inkişaf vasitəsindən çıxıb stres mənbəyinə çevrilir”.

Dünya təcrübəsinə əsaslanan ekspert qeyd edib ki, çoxdilli təhsili olan ölkələrdə bu problem inzibati yox, pedaqoji mexanizmlərlə tənzimlənir:

"Finlandiyada, Estoniyada və Kanadada fərqli dil bölmələrinə qəbul zamanı uşağın real dil bacarığı ölçülür, valideynin istəyindən asılı olmayaraq akademik uyğunluq əsas götürülür. Estoniyada rusdilli məktəblərin sayı mərhələli şəkildə azaldılarkən paralel olaraq eston dilində təhsilin keyfiyyəti yüksəldilib və nəticədə valideynlərin öz istəyi ilə milli bölməyə keçidi təmin olunub. Almaniyada isə ailənin evdaxili dili ilə məktəbin tədris dili arasında uyğunsuzluq olduqda, uşağa əvvəlcə adaptasiya və dil hazırlıq proqramı tətbiq edilir, birbaşa əsas tədrisə buraxılmır. Elm və Təhsil Nazirliyinin son illərdə atdığı addımlar bu baxımdan müsbət və strateji xarakter daşıyır. Azərbaycan bölməsində kurikulumların yenilənməsi, müəllimlərin sertifikasiyası, dərsliklərin mərhələli təkmilləşdirilməsi və məktəbdaxili qiymətləndirmə mexanizmlərinin gücləndirilməsi real keyfiyyət artımına xidmət edir. Məhz bu səbəbdən son beş ildə Azərbaycan bölməsində oxuyan şagirdlərin buraxılış imtahanlarında orta nəticələrinin artması, ali məktəblərə qəbul faizinin yüksəlməsi statistik olaraq qeydə alınıb. Nazirliyin məqsədi rus bölməsini zəiflətmək deyil, Azərbaycan bölməsini rəqabətədavamlı etməkdir və bu, doğru yanaşmadır".

Kamran Əsədov hesab edir ki, mövcud müzakirələr valideynləri seçimlərinin nəticələri ilə üz-üzə qoyur və dil məsələsinin status yox, inkişaf məsələsi olduğunu gündəmə gətirir:

"Eyni zamanda, rus dilini real bilən, bu dil mühitində yaşayan uşaqlar üçün rus bölməsinin saxlanılması mədəni müxtəlifliyin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Mənfi tərəf isə ondan ibarətdir ki, məsuliyyətsiz valideyn davranışı bütün sistemi günahkar vəziyyətə salır və yanlış həll yollarını aktuallaşdırır. Odur ki, dəyişən əsas məsələ rus bölməsinin hüquqi statusu yox, valideyn davranış modeli olmalıdır. Valideyn övladının marağını sosial ambisiyaya qurban verməməli, dili prestij alətinə çevirməməli, öz bilmədiyi dili uşağa zorla yükləməməlidir. Dəyişməli olan yanaşma keyfiyyət anlayışıdır: keyfiyyət dilin adında yox, müəllimin səviyyəsində, proqramın məzmununda və məktəbin məsuliyyətindədir. Dövlət bu istiqamətdə üzərinə düşəni edir, indi növbə valideynlərin öz məsuliyyətini dərk etməsindədir".

Bahar Rüstəmli