Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Elm adamlarını şoka salan sürət: Bir gündə 800 metr kiçildi

Elm adamlarını şoka salan sürət: Bir gündə 800 metr kiçildi

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.

Antarktida yarımadasında yerləşən Hektoria buzlağının inanılmaz dərəcədə sürətli geri çəkilməsi elmi ictimaiyyəti heyrətə salıb. Nisbətən kiçik ölçüsünə görə qlobal dəniz səviyyəsinə təsiri məhdud olsa da, Hektoria indiyədək müşahidə olunan buzlaqlardan təxminən 10 dəfə daha sürətlə əridərək sahəsinin yarısına qədərini itirib. Bu hal, həmin proseslərin daha iri buzlaqlarda da baş verə biləcəyi və potensial qlobal fəlakətin yaxınlaşdığı barədə narahatlıqları artırır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, iqlim alimləri bu hadisəni "karyeralarının ən pis iqlim xəbəri” adlandırıblar. 2023-cü ilin noyabr-dekabr aylarında buzlaq ən yüksək ərimə sürətinə çatıb. İki ay ərzində Hektoria ən azı 8,2 kilometr geri çəkilib — bu, gündə orta hesabla 134 metr deməkdir. Lakin bəzi dövrlərdə bu məsafə gündə 800 metrə qədər artıb. Belə sürət buzlaqlar üçün imkansız sayılırdı.

Kolorado Universitetindən doktor Naomi Oçvat və həmkarları peyk və hava müşahidələrinə əsaslanaraq 2022-ci ilin fevralından 2023-cü ilin avqustuna qədərki 14 ay ərzində təxminən 25 kilometrlik geri çəkilmə qeydə alıblar. Bu azalmanın 1/3-nin cəmi iki ayda baş verməsi vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu göstərib. Alimlər qlobal istiləşmənin əsas amil olduğunu təsdiqləsələr də, bu qədər sürətli dəyişməyə səbəb olan mexanizmin tam başa düşülməsi hələ mümkün deyil.

Digər qütb buzlaqları kimi Hektoria da gelgit tipli buzlaq sayılır — yəni qaya üzərində başlayıb okean səviyyəsinə çatdıqda üzməyə başlayır. Araşdırmaçılar hesab edirlər ki, bu sürətli geri çəkilmənin səbəbi, buzlağın bir vaxtlar üzməyə başladığı nöqtəyə yaxın "buz ovalığı” adlanan hamar qaya sahəsinə qədər çəkilməsidir.

Bu ovalıqda buz təbəqəsi incəldikcə, buzlaq torpaqdan qoparaq daha yaxın nöqtədə üzməyə başlayıb. Nəticədə, dəniz suyu buzlağın altındakı çatlara daxil olub və əriməni sürətləndirib. Qızan buz qatları böyük hissələrə bölünərək buzdağlarına çevrilib və bu, özünü gücləndirən bir "geri əlaqə dövrü” yaradıb. Alimlər həmin dövrdə qeydə alınan yerli zəlzələlərin də bu parçalanma hadisələri ilə bağlı olduğunu düşünürlər.

2022-ci ilin dekabrında geri çəkilmə pik həddə çatdıqda hava adi haldan isti deyildi. Bu isə prosesin birbaşa hava temperaturundan yox, daha əvvəl ərimiş "sürətli buz” qatının itkisindən qaynaqlandığını göstərir.

Belə sürət müasir dövrdə görünməsə də, bəzi tədqiqatlar göstərir ki, Norveç buzlaqları son Buz Dövrünün sonunda — təxminən 15–19 min il əvvəl — oxşar sürətlə geri çəkilib.

Ən ciddi narahatlıq ondadır ki, Hektoriadan xeyli böyük buzlaqlar da müəyyən hissələrində bu cür "buz ovalıqları” üzərində yerləşir. Hektoria 295 kvadratkilometrlik sahəni əhatə etsə də, Antarktidada ondan yüzlərlə dəfə böyük buzlaqlar var. Onlardan biri, uzunluğu boyu buz ovalığına malik olan məşhur Thwaites - yəni Qiyamət buzlağıdır.

Doktor Oçvat bildirib ki, 2024-cü ilin əvvəlində Hektoria üzərində uçuş zamanı çökmüş bölgələrin miqyası inanılmaz dərəcədə böyük idi: "Bu cür ildırım sürətli geri çəkilmə, qitədəki digər nəhəng buzlaqlar üçün mümkün olanı tamamilə dəyişir. Əgər eyni şərait başqa yerlərdə də yaranarsa, Antarktidada dəniz səviyyəsinin qalxması prosesi kəskin şəkildə sürətlənə bilər".

Araşdırma "Nature Geoscience" jurnalında dərc olunub.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:157
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 09 Noyabr 2025 23:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see343

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see329

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see325

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see306

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see300

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see298

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see289

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see280

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see268

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see264

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see252

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see251

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see246

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see242

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see237

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see229

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see225

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see222

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see221

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see217
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri