Icma.az
close
up
RU
Elm adamlarını şoka salan sürət: Bir gündə 800 metr kiçildi

Elm adamlarını şoka salan sürət: Bir gündə 800 metr kiçildi

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.

Antarktida yarımadasında yerləşən Hektoria buzlağının inanılmaz dərəcədə sürətli geri çəkilməsi elmi ictimaiyyəti heyrətə salıb. Nisbətən kiçik ölçüsünə görə qlobal dəniz səviyyəsinə təsiri məhdud olsa da, Hektoria indiyədək müşahidə olunan buzlaqlardan təxminən 10 dəfə daha sürətlə əridərək sahəsinin yarısına qədərini itirib. Bu hal, həmin proseslərin daha iri buzlaqlarda da baş verə biləcəyi və potensial qlobal fəlakətin yaxınlaşdığı barədə narahatlıqları artırır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, iqlim alimləri bu hadisəni "karyeralarının ən pis iqlim xəbəri” adlandırıblar. 2023-cü ilin noyabr-dekabr aylarında buzlaq ən yüksək ərimə sürətinə çatıb. İki ay ərzində Hektoria ən azı 8,2 kilometr geri çəkilib — bu, gündə orta hesabla 134 metr deməkdir. Lakin bəzi dövrlərdə bu məsafə gündə 800 metrə qədər artıb. Belə sürət buzlaqlar üçün imkansız sayılırdı.

Kolorado Universitetindən doktor Naomi Oçvat və həmkarları peyk və hava müşahidələrinə əsaslanaraq 2022-ci ilin fevralından 2023-cü ilin avqustuna qədərki 14 ay ərzində təxminən 25 kilometrlik geri çəkilmə qeydə alıblar. Bu azalmanın 1/3-nin cəmi iki ayda baş verməsi vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu göstərib. Alimlər qlobal istiləşmənin əsas amil olduğunu təsdiqləsələr də, bu qədər sürətli dəyişməyə səbəb olan mexanizmin tam başa düşülməsi hələ mümkün deyil.

Digər qütb buzlaqları kimi Hektoria da gelgit tipli buzlaq sayılır — yəni qaya üzərində başlayıb okean səviyyəsinə çatdıqda üzməyə başlayır. Araşdırmaçılar hesab edirlər ki, bu sürətli geri çəkilmənin səbəbi, buzlağın bir vaxtlar üzməyə başladığı nöqtəyə yaxın "buz ovalığı” adlanan hamar qaya sahəsinə qədər çəkilməsidir.

Bu ovalıqda buz təbəqəsi incəldikcə, buzlaq torpaqdan qoparaq daha yaxın nöqtədə üzməyə başlayıb. Nəticədə, dəniz suyu buzlağın altındakı çatlara daxil olub və əriməni sürətləndirib. Qızan buz qatları böyük hissələrə bölünərək buzdağlarına çevrilib və bu, özünü gücləndirən bir "geri əlaqə dövrü” yaradıb. Alimlər həmin dövrdə qeydə alınan yerli zəlzələlərin də bu parçalanma hadisələri ilə bağlı olduğunu düşünürlər.

2022-ci ilin dekabrında geri çəkilmə pik həddə çatdıqda hava adi haldan isti deyildi. Bu isə prosesin birbaşa hava temperaturundan yox, daha əvvəl ərimiş "sürətli buz” qatının itkisindən qaynaqlandığını göstərir.

Belə sürət müasir dövrdə görünməsə də, bəzi tədqiqatlar göstərir ki, Norveç buzlaqları son Buz Dövrünün sonunda — təxminən 15–19 min il əvvəl — oxşar sürətlə geri çəkilib.

Ən ciddi narahatlıq ondadır ki, Hektoriadan xeyli böyük buzlaqlar da müəyyən hissələrində bu cür "buz ovalıqları” üzərində yerləşir. Hektoria 295 kvadratkilometrlik sahəni əhatə etsə də, Antarktidada ondan yüzlərlə dəfə böyük buzlaqlar var. Onlardan biri, uzunluğu boyu buz ovalığına malik olan məşhur Thwaites - yəni Qiyamət buzlağıdır.

Doktor Oçvat bildirib ki, 2024-cü ilin əvvəlində Hektoria üzərində uçuş zamanı çökmüş bölgələrin miqyası inanılmaz dərəcədə böyük idi: "Bu cür ildırım sürətli geri çəkilmə, qitədəki digər nəhəng buzlaqlar üçün mümkün olanı tamamilə dəyişir. Əgər eyni şərait başqa yerlərdə də yaranarsa, Antarktidada dəniz səviyyəsinin qalxması prosesi kəskin şəkildə sürətlənə bilər".

Araşdırma "Nature Geoscience" jurnalında dərc olunub.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:158
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 09 Noyabr 2025 23:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see357

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see297

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see296

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see296

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see288

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see280

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see273

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see271

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see271

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see259

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see253

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see252

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see252

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see249

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see248

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see244

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see239

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see238

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see227

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see223
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri