Enerji sahəsində qarşılıqlı maraq ŞƏRH

Azərbaycan-Çexiya münasibətləri haqqında danışarkən enerji əməkdaşlığını xüsusi qeyd etməmək mümkün deyil. Aprelin 27-də Qəbələdə səslənən bəyanatlar bir daha göstərdi ki, enerji sahəsi iki ölkə arasında etimadın ən güclü sütunlarından biridir. Çexiyanın Baş naziri Andrey Babiş açıq şəkildə bildirdi ki, Azərbaycan Çex Respublikasının ən böyük xam neft təchizatçısıdır və idxal edilən neftin 42 faizi Azərbaycandan daxil olur. Bu rəqəm diplomatik ifadələrdən daha güclü danışır. Çünki enerji təhlükəsizliyi hər bir ölkə üçün iqtisadi sabitlik, sənaye istehsalı və gündəlik həyatın davamlılığı deməkdir.

Avropada enerji mövzusu son illərdə daha həssas məna qazanıb. Müxtəlif geosiyasi risklər, təchizat zəncirlərindəki problemlər və bazar qeyri-müəyyənliyi Avropa dövlətlərini etibarlı tərəfdaşlar axtarmağa vadar edir. Çexiya üçün Azərbaycan bu baxımdan yalnız neft satan ölkə deyil; o, uzun illər ərzində etibarlılığını sübut etmiş tərəfdaşdır. Prezident İlham Əliyev də Azərbaycanın dünya bazarlarına enerji resurslarını ixrac edən etibarlı ölkələr sırasında olduğunu və Avropa İttifaqı tərəfindən də belə qiymətləndirildiyini vurğuladı.

Bu əməkdaşlıq yalnız xam neftlə məhdudlaşmır. Qəbələdə təbii qaz sahəsində gələcək əməkdaşlıq da geniş müzakirə olundu. Çex nümayəndə heyətinin tərkibində ÇES şirkətinin iştirakı, qaz təchizatı ilə bağlı uzunmüddətli müqavilə niyyəti və yeni qaz mənbələrinə maraq münasibətlərin daha geniş enerji arxitekturasına daxil olduğunu göstərir. Bu, Azərbaycan üçün də önəmlidir. Çünki enerji siyasəti yalnız resurs ixracı deyil, həm də bazarların şaxələndirilməsi, tərəfdaş ölkələrlə strateji bağların gücləndirilməsi və uzunmüddətli iqtisadi planlama deməkdir.

Azərbaycan qazının artıq 16 ölkəyə ixrac edilməsi, onlardan 10-nun Avropa İttifaqı üzvü olması, Bakının Avropa enerji xəritəsində rolunu daha da artırır. Çexiya hazırda Azərbaycanın təbii qazını birbaşa alan ölkələr sırasında olmasa da, Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan Çexiyaya qonşu olan ölkələrə qaz ixrac edir. Bu, gələcəkdə regional enerji bağlantılarının genişləndirilməsi üçün praktik zəmin yaradır. Enerji bazarlarında coğrafi yaxınlıq, infrastruktur imkanları və siyasi iradə bir araya gələndə yeni layihələr üçün real şərait yaranır.

Enerji əməkdaşlığının daha geniş perspektivi də var. Prezident İlham Əliyev biznes-forumdakı çıxışında neft, qaz, neftayırma məhsulları, neft-kimya, gübrələr, elektrik enerjisi, süni zəka və məlumat mərkəzləri kimi sahələrin strateji əməkdaşlıq çərçivəsində nəzərdən keçirildiyini bildirdi. Bu yanaşma çox müasirdir. Çünki XXI əsrdə enerji artıq yalnız boru kəmərləri və tankerlərlə ölçülmür. Elektrik enerjisi, yaşıl enerji, rəqəmsal infrastruktur, məlumat emalı və sənaye istehsalı da enerji təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Azərbaycanın 2032-ci ilə qədər Günəş, külək və hidroelektrik enerjidən 8 giqavat güc əldə etmək planı da Çexiya şirkətləri üçün yeni imkanlar aça bilər. Çexiya mühəndislik, avadanlıq istehsalı, energetika texnologiyaları və sənaye həlləri sahəsində təcrübəyə malikdir. Əgər bu təcrübə Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı ilə birləşərsə, əməkdaşlıq yalnız ənənəvi enerji ticarəti kimi yox, gələcəyin enerji modelinin qurulması kimi formalaşa bilər.

Burada insanlara birbaşa təsir edən məqam da var. Enerji müqavilələri bəzən böyük rəqəmlər və texniki terminlərlə izah edilir. Ancaq sadə dillə desək, etibarlı enerji təchizatı zavodların işləməsi, evlərin isinməsi, nəqliyyatın fəaliyyət göstərməsi və iqtisadiyyatın planlı şəkildə böyüməsi deməkdir. Azərbaycan nefti və gələcəkdə mümkün Azərbaycan qazı Çexiya iqtisadiyyatı üçün belə bir sabitlik mənbəyidir. Eyni zamanda, Çexiyanın texniki bilikləri, şirkətləri və investisiya imkanları Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə kömək edə bilər.

Enerji sahəsində qarşılıqlı maraq Azərbaycan-Çexiya münasibətləri üçün sağlam əsas yaradır. Bu əsasın gücü ondadır ki, hər iki tərəfin real ehtiyacı və real təklifi var. Çexiya etibarlı enerji mənbələri axtarır, Azərbaycan isə etibarlı bazarlar və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar qurur. Qəbələ görüşü göstərdi ki, tərəflər bu maraqları sadəcə bəyan etmək yox, konkret müqavilələr, şirkətlərarası təmaslar və hökumətlərarası mexanizmlərlə inkişaf etdirmək niyyətindədir. Bu isə enerji sahəsini iki ölkə arasında gələcək əməkdaşlığın ən mühüm istiqamətlərindən biri kimi saxlayacaq.

Bu mənada enerji gündəliyi həm iqtisadi, həm də insani məzmun daşıyır. İşıq, istilik, sənaye istehsalı və sabit qiymət gözləntisi adi vətəndaş üçün də önəmlidir. Ona görə belə əməkdaşlıq yalnız rəqəmlərlə deyil, yaratdığı təhlükəsizlik hissi ilə də qiymətləndirilməlidir.

Çexiya üçün bu, etibarlı enerji mənbəyi axtarışıdır; Azərbaycan üçün isə uzunmüddətli bazarlar və strateji tərəfdaşlıq deməkdir. Hər iki maraq üst-üstə düşdükdə, əməkdaşlıq daha təbii və dayanıqlı olur.

Bu mövzunun əsas nəticələrindən biri də ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Çexiya eyni masada yalnız indiki rəqəmləri deyil, gələcək əməkdaşlıq mədəniyyətini də müzakirə edirlər. Azərbaycan-Çexiya münasibətləri üçün belə ardıcıllıq münasibətlərin daha aydın, daha etibarlı və daha insan yönümlü inkişafına xidmət edir.

Abbas Pənahov

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini