Əraqçiyə qarşı ittihamlar nə ilə nəticələnəcək? ŞƏRH

Abbas Əraqçi ətrafında impiçment məsələsinin gündəmə gəlməsi İran daxilində xarici siyasətlə bağlı fikir ayrılıqlarının artıq parlament səviyyəsinə daşındığını göstərir.

XİN rəhbərinə qarşı irəli sürülən iradlar təkcə onun şəxsi fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Məsələ daha geniş mənada İranın son dövrdə üzləşdiyi xarici siyasət problemləri, Qərblə münasibətlər və danışıqlar xətti ilə bağlıdır. Bu baxımdan Əraqçiyə yönələn təzyiq həm də hökumətin xarici siyasət kursuna qarşı təzyiq kimi qiymətləndirilə bilər.

Əraqçi uzun illər İran diplomatiyasının əsas simalarından biri olub və xüsusilə nüvə danışıqlarında iştirakına görə tanınır. Məhz onun danışıqlar diplomatiyasına yaxın fiqur olması parlamentdə daha sərt mövqe tutan qüvvələrin tənqidlərini artıran amillərdən biridir. Xarici siyasətdə əldə olunmayan nəticələr, sanksiyalar və ABŞ ilə münasibətlərdə davam edən gərginlik fonunda məsuliyyətin müəyyən hissəsinin XİN rəhbərinin üzərinə qoyulması cəhdləri görünür.

Burada diqqətçəkən başqa məqam İran daxilində qərarların yalnız Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən müəyyənləşdirilməməsidir. Ölkənin xarici və təhlükəsizlik siyasətində Ali rəhbər, Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası, hökumət və digər güc mərkəzləri mühüm rol oynayır. Buna görə də bütün xarici siyasət uğursuzluqlarının Əraqçinin üzərinə qoyulması İranın qərar qəbuletmə mexanizmini tam əks etdirmir. Bununla belə, nazir parlament qarşısında hesabat verən siyasi fiqur olduğundan narazılıqların əsas ünvanlarından birinə çevrilir.

Əraqçiyə qarşı prosesin güclənməsi İran daxilində siyasi mübarizənin də sərtləşdiyini göstərə bilər. Parlamentdə hökumətin diplomatik xəttini kifayət qədər sərt hesab etməyən qüvvələr XİN rəhbərinin fəaliyyətini təzyiq vasitəsinə çevirə bilərlər. Belə vəziyyətdə impiçment təşəbbüsü yalnız nazirin dəyişdirilməsi məsələsi deyil, hökumətə verilən siyasi mesaj xarakteri də daşıyır.

Digər tərəfdən, xarici işlər nazirinin dəyişdirilməsi İranın qarşılaşdığı əsas problemləri avtomatik həll etməyəcək. Sanksiyalar, nüvə proqramı ətrafındakı mübahisələr, ABŞ ilə gərginlik və regiondakı təhlükəsizlik problemləri bir şəxsin fəaliyyəti ilə bağlı məsələlər deyil. Yeni nazir təyin olunsa belə, İranın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərinin dəyişməsi üçün daha geniş siyasi qərarların qəbul edilməsi tələb olunur.

Buna görə Əraqçi ətrafında yaranmış vəziyyətə yalnız mümkün kadr dəyişikliyi kimi baxmaq düzgün olmazdı. Məsələ İran siyasi sistemində xarici siyasətin hansı istiqamətdə aparılması ilə bağlı daxili mübahisələrin göstəricisidir. Əgər parlament təzyiqi daha da güclənərsə, bu, hökumətin diplomatik manevr imkanlarını da məhdudlaşdıra bilər. Əraqçinin siyasi taleyindən asılı olmayaraq, əsas sual İranın mövcud xarici siyasət böhranından hansı xəttlə çıxmağa çalışacağıdır.

Alim Nəsirov