Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Ərdoğan 4 “toxunulmaz” maddəni dəyişir? Türkiyədə dramatik hazırlıq

Ərdoğan 4 “toxunulmaz” maddəni dəyişir? Türkiyədə dramatik hazırlıq

Icma.az, GlobalInfo saytına istinadən bildirir.

Son zamanlar Türkiyə Konstitusiyasının dəyişdirilməsi və bunun fonunda federativ idarəetmə sisteminə keçid, eləcə də kürdlərə federasiya verilməsi ilə bağlı müzakirələr intensivləşib.

Əslində bu iddialar yeni deyil. Sadəcə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın mayın 27-də yeni konstitusiya layihəsinin hazırlanması üçün 10 hüquqşünasdan ibarət komanda təyin etdiyini açıqlaması ilə bu müzakirələr daha da qızışdırdı.

Ərdoğan bildirib ki, mövcud konstitusiya 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra əlavələr olunaraq, yenidən qəbul edilib. O, ana qanunun demokratik prinsiplərlə uyğun gəlmədiyini söyləyib. Müxalifət və bəzi türk ekspertlər isə bu təşəbbüsün əsas hədəfinin Ərdoğanın 2028-ci ildən sonra da hakimiyyətdə qalmaq planı olduğunu irəli sürürlər.

Ərdoğan prinsipcə haqlıdır. Türkiyə Konstitusiyasının qəbulundan 100 ilə yaxın müddət keçib və bu müddət ərzində reallıqlar, cəmiyyətin strukturu, siyasi münasibətlər və geosiyasi mühit ciddi şəkildə dəyişib. Dünyada yeni idarəetmə tendensiyaları və hüquqi modellər meydana çıxıb. Belə şəraitdə konstitusiyanın yenilənməsi təklifi başadüşüləndir və məntiqidir.

Lakin eyni zamanda, müxalifətin Ərdoğanın bu təşəbbüsü hakimiyyətdə qalmaq məqsədi ilə irəli sürdüyünə dair iddiaları da tamamilə əsassız deyil.

Ərdoğanın konstitusiyanı dəyişdirmək istəyən tək aktor olmadığını da nəzərə almaq lazımdır. Bu istiqamətdə ən fəal tərəf kürd siyasi qüvvələridir. Xüsusilə DEM Partiyasının nümayəndələri yeni konstitusiyanın kürd kimliyini, dilini və mədəniyyətini tanımasını tələb edirlər.

PKK lideri Abdullah Öcalanın son çağırışında təşkilatın silahı yerə qoyması və özünü buraxmaq ehtimalı ilə bağlı açıqlamaları da bu tələbləri daha aktual və təcili xarakterə çevirib. DEM Partiyası və Öcalan bu məsələdə Ankaradan açıq mövqe və hüquqi zəmanət gözləyir.

Lakin bu tələblər mövcud Konstitusiyanın ilk dörd maddəsi ilə açıq şəkildə ziddiyyət təşkil edir. Kürd siyasi qüvvələrinin istəkləri yalnız mədəni və dil haqları ilə məhdudlaşmır. Onlar eyni zamanda siyasi iştirak, yerli idarəetmə və hüquqi təhlükəsizlik istəyirlər. Bu isə dövlətin “təməl sütunları” sayılan ilk dörd maddənin dəyişdirilməsini tələb edir. Qanunvericilik baxımından bu, mümkün deyil.

Türkiyə Konstitusiyasına görə ilk dörd maddənin dəyişdirilməsi təklif belə oluna bilməz. Əgər hər hansı siyasi qüvvə və ya lider bu maddələri dəyişdirməyə cəhd edərsə, bu cəhdin nəticələri həm hüquqi, həm də siyasi baxımdan olduqca ağır olar:

Birincisi, Konstitusiya Məhkəməsi bu cəhdin qarşısını alar, çünki 4-cü maddəyə əsasən bu maddələrin dəyişdirilməsi təklif belə edilə bilməz;

İkincisi, hər hansı referendum və ya qanun layihəsi bu səbəblə dərhal rədd edilər;

Üçüncüsü, təşəbbüs göstərənlərə qarşı Türkiyə Cəza Qanununun 309-cu maddəsi – “Konstitusiya quruluşunu zorla dəyişdirməyə cəhd” ittihamı ilə cinayət işi açıla bilər.

Bu, işin hüquqi tərəfidir. Lakin məsələnin ciddi siyasi nəticələri də olacaq. Milliyyətçi partiyalar – xüsusilə MHP və İYİ Partiyası – belə bir təşəbbüsə kəskin reaksiya verəcək. Hətta bu səbəblə AKP daxilində də parçalanma baş verə bilər. AKP-nin içindən bəzi milliyyətçi və dövlətçi fiqurlar bu cəhdə qarşı çıxa bilər.

Digər tərəfdən, müxalif qüvvələr bu təşəbbüsü “dövlətin bütövlüyünə və Atatürk irsinə qarşı təhdid” kimi təqdim edərək birləşə və ortaq hərəkətə keçə bilər.

Cəmiyyətin də bu cəhdə reaksiyası birmənalı olmayacaq. Xüsusilə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin rəhbəri Əkrəm İmamoğlunun həbsi fonunda ortaya çıxan güclü ictimai etirazlar göstərdi ki, Türkiyə cəmiyyətinin mühüm hissəsi dövlət idarəçiliyi ilə bağlı prosesləri yaxından izləyir və ciddi narahatlıqları var.

Belə bir qərar daha geniş və kütləvi aksiyalara səbəb ola bilər. Hətta Türkiyə ordusu – baxmayaraq ki, siyasi proseslərdə rolu azalıb – konstitusiyaya sadiqlik andına əsaslanaraq bu məsələdə reaksiya göstərə bilər.

İndi isə əsas sual: Prezident Ərdoğan konstitusiyanın dəyişdirilməsi qadağan olunan maddələrinə toxunacaqmı? Və ya kürd tələbləri çərçivəsində federativ modelə keçidə razılıq verəcəkmi?

Mən bu ehtimalları çox zəif hesab edirəm. Ərdoğanın yeni konstitusiya təşəbbüsünün arxasında belə radikal məqsədlərin dayandığına inanmıram. Əksinə, bu təşəbbüslər daha çox idarəetmənin gücləndirilməsi, siyasi sistemdə mövqelərin qorunması və gələcək seçkilərdə hüquqi maneələrin aradan qaldırılması üçün həyata keçirilir.

Türkiyədə siyasi güc balansı və ictimai şüur səviyyəsi, həmçinin dövlətin qurucu fəlsəfəsi nəzərə alındıqda, federasiya və ya konstitusiyanın əsas sütunlarının dəyişdirilməsi yaxın və ya orta müddətdə mümkün görünmür. Ərdoğan da bu reallığı çox yaxşı bilir və məhz bu səbəbdən “islahat” ritorikasını daha çox siyasi gündəmi idarə etmək vasitəsi kimi istifadə edir.

Turan Rzayev 

Globalinfo.az-ın siaysət yazarı

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:151
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 03 İyun 2025 20:52 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see340

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see332

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see330

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see329

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see281

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see269

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see266

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see262

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see255

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see254

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see232

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see230

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see221

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see215

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see212

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see212

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see200

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see196

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see189

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see185
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri