Ərdoğandan İsrailin Osmanlı iddiasına cavab: Siyahıda Azərbaycanın da adı çəkildi

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın son çıxışı Ankaranın regional siyasətinin yeni konturlarını ortaya qoyub. Dövlət başçısı bildirib ki, Türkiyə heç bir ölkənin torpağında iddia sahibi olmasa da, özünün tarixi-coğrafi məkanında baş verən proseslərə biganə qala bilməz.

Ərdoğanın sözlərinə görə, Türkiyə Səlcuq və Osmanlı kimi böyük dövlətlərin mirasına sahib bir millətin varisidir və bu miras ölkənin həm sərhədlərini qorumaq, həm də bölgədə sülh və ədalətin təmininə töhfə vermək məsuliyyətini artırır. O, Ankaranın Fələstin, Sudan, Suriya, Azərbaycan, Şimali Kipr və regionun digər həssas nöqtələrində məzlumların yanında olmağının tarixi borc olduğunu vurğulayıb. Prezident həmçinin qeyd edib ki, Suriyanın bərpası və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi Türkiyə üçün birbaşa milli təhlükəsizlik məsələsidir və bölgədə sabitlik Ankaranın maraqları ilə sıx bağlıdır.

Ərdoğanın qeyd etdiyi, “Türkiyə Səlcuq və Osmanlı kimi böyük dövlətlərin mirasına sahib bir millətin varisidir”, – ifadəsi xüsusi ilə diqqət çəkir. Burada İsrailin Kəşfiyyat Naziri İtamar Ben Gvir bir müddət öncə səsləndirdiyi fikirləri xatırlamaq yerinə düşər. Gvir bildirmişdi: “Türkiyə yeni bir Osmanlı yaratmaq istəyir. Bugünkü Türkiyə yəhudi dövləti üçün bir nömrəli təhdiddir. Ankara Kiprdə böyük hərbi genişlənmə aparır, biz bu hərbi imkanları məhv etməliyik. Türkiyə İsrail dövləti üçün yeni bir İrana çevrilir”.

İddia edildiyi kimi, Türkiyənin klassik mənada “yeni Osmanlı” yaratmaq istədiyini düşünmürəm. Hər şeydən öncə belə bir layihənin tarixi, siyasi və demoqrafik baxımdan həyata keçməsi mümkün deyil. Bununla belə, Türkiyə Osmanlı imperiyasının varisi olaraq regional siyasətində bu mirasa istinad edən bir xətt həyata keçirir. Doğrudur, vaxtilə Türkiyənin keçmiş xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu bölgəni əhatə edən “Britaniya Millətlər Cəmiyyəti” tipli bir platforma qurmaq ideyası da gündəmə gətirmişdi, lakin həmin konsepsiya baş tutmadı və geosiyasi reallıqlar belə bir modelin davamının mümkün olmadığını göstərdi.

Fikrimcə, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəhbərliyində Ankara fərqli xətt müəyyənləşdirib. Bu xətt nə tam yeni osmanlıçılıq, nə də keçmişə kor-koranə dönüş cəhdidir. Daha çox “Misaki Milli”nin, yəni Türkiyə Cümhuriyyətinin ideoloji sərhəd yaddaşının Osmanlı mirası ilə sintezi üzərində qurulan siyasi yanaşmadır. Başqa cür desəm, Türkiyənin regional ambisiyalarını legitimləşdirən, həm tarixi nüfuz sahəsini, həm də müasir dövlətçilik iddiasını birləşdirən bir çərçivədir. Prinsipcə, Ədoğanın “Suriyanın yenidən qurulması və bərpasında iştirak edəcəyik. Suriyanın təhlükəsizliyi bizim təhlükəsizliyimizdir. Suriya, Fələstin, Azərbaycan, Sudan, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti, İraq, İran və Ukraynanın təhlükəsizliyi bizim təhlükəsizliyimizlə birbaşa bağlıdır”, – sözləri buna dəlalət edir.

Türkiyə hədəflərinə nail ola bilər lakin mövcud daxili dinamika məqsədlərin gerçəkləşməsi önündə ciddi maneədir. Daha dəqiq desəm, Türkiyədə Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) iqtidarının siyasi islam anlayışı, dinin siyasətdə rolunun artması, din xadimlərinin və şeyx statuslu şəxslərin cəmiyyətdə nüfuz qazanması müəyyən risklər doğurur. Hazırda Türkiyədə açıq şəkildə şəriət tələb edən bir qrupun mövcudluğu da faktdır və bu, konstitusiya prinsiplərinin əleyhinə olsa da, onlara qarşı sərt reaksiyanın göstərilməməsi gələcəkdə ideoloji qütbləşməni dərinləşdirir. Bundan başqa, Türkiyədə davam edən PKK-nın tərki silah edilməsi və təşkilatın həbsdə olan qurucu lideri Abdullah Öcalanla bağlı mövcud proses də özlüyündə Türkiyə üçün fərqli risklər ehtiva edir. Ankaranın rəqibləri isə bu və ya digər risk faktorlarından çox ustalıqla faydalanırlar.

Turan Rzayev
Globalinfo.az-ın siyasət yazarı