Erməni ekspert: Nəhayət ki, Ermənistan ilə Azərbaycan arasında birbaşa dialoq real nəticələrini verir

Bakı, 18 noyabr, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

Cənubi Qafqazdakı ab-hava bu gün nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişir: illərdir davam edən gərginlikdən sonra Ermənistan ilə Azərbaycan arasında birbaşa dialoq nəhayət ki, nəzərəçarpacaq nəticələr verməyə başlayıb. Tərəflər hələ bu yaxınlarda qeyri-mümkün görünən konkret addımlar atır və bu, daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən gələcək üçün təməl yaradır.

Etimad, praktik barışıq tədbirləri və mümkün birgə layihələrin müzakirəsi üçün məkan yaranıb. Uzun illərdən sonra ilk dəfə sülh müzakirələri artıq mücərrədlik deyil, əldə edilə bilən bir məqsədə çevrilib. Siyasi iradə qurulur, müsbət siqnallar çoxalır və region uzun sürən münaqişələrdən çıxmaq və inkişafa doğru irəliləmək imkanı qazanır. AZƏRTAC erməni ekspert və fəal İşxan Verdyanla müsahibəni təqdim edir.

- Vaşinqton razılaşmaları Birləşmiş Ştatların Cənubi Qafqazdakı diplomatik səylərində müəyyən rol oynayıb. Sizcə, bu razılaşmalar regionda uzunmüddətli sülh və sabitlik üçün əsas ola bilərmi?

- Zənnimcə, yalnız Ermənistan ilə Azərbaycan arasında birbaşa, ikitərəfli əlaqələr regionda uzunmüddətli sülh və davamlı sabitlik üçün əsl təməl yarada bilər. Sözsüz ki, Vaşinqton razılaşmalarının rəmzi və siyasi əhəmiyyəti var, amma yadda saxlamaq vacibdir: iki ölkə liderləri bu nəticəni bir gecədə və ya yalnız Vaşinqtonda keçirilən görüş sayəsində əldə etməyiblər. Sənədlərin imzalanmasından əvvəl ilk dövlətlərarası razılaşmanın bağlanmasından tutmuş yerində konkret addımlara və real dəyişikliklərə qədər ikitərəfli formatda çox böyük iş görülüb.

Prosesin davamı da məhz məntiqə uyğun nəzərdən keçirilir. Ölkələr arasında nə qədər dürüst, açıq və birbaşa qarşılıqlı əlaqə olarsa, sülh bir o qədər möhkəm və region isə bir o qədər sabit olacaq.

- Atəşkəsə baxmayaraq, ermənilər və azərbaycanlılar arasında qarşılıqlı inamsızlıq davam edir. Hər iki tərəf qarşılıqlı anlaşmanı yaxşılaşdırmaq və ictimai səviyyədə etimad yaratmaq üçün hansı addımları ata bilər?

- Bu, bəlkə də bu gün ən vacib məsələlərdən biridir, baxmayaraq ki, göründüyü qədər mürəkkəb deyil. İnsanlar həqiqətən də yaxşı şeylərə tez öyrəşirlər və müsbət dəyişikliklər daha geniş yayılarsa, əminəm ki, düşmənçilik tədricən azalacaq. Həm simvolik, həm də praktiki, real qarşılıqlı əlaqəyə əsaslanan müsbət siqnallara ehtiyac var.

Bu məsələdə hər iki ölkənin hökumətləri əsas rol oynayır, çünki onlar ictimai əhvali-ruhiyyəni formalaşdırır və barışıq prosesinin necə qəbul ediləcəyini müəyyən edir. Bu səbəbdən də siyasi iradədən çox şey asılıdır.

Ermənistanda vəziyyət ölkə daxilində istənilən sülh təşəbbüslərinə qarşı çıxan və onları pozmağa çalışan aktiv radikal qrupların olması ilə mürəkkəbləşir. Bu, ciddi daxili problemdir və münasibətlərin həqiqətən davamlı normallaşdırılmasına nail olmaq üçün Baş nazir Paşinyan daxili siyasi vəzifə kimi məhz onu həll etməlidir.

- Necə hesab edirsiniz, beynəlxalq ictimaiyyət regionda uzunmüddətli sülhün təmin edilməsində hər hansı bir rol oynaya bilərmi?

- Vasitəçilərin işini qiymətləndirməyin ən məntiqli yolu onların nəticələridir və açığı, bizim vəziyyətimizdə nəticələr olduqca məyusedici görünür. ABŞ, Fransa və Rusiya ATƏT-in Minsk qrupunun ən nüfuzlu aktorları hesab olunurdu, lakin məhz onların uzunmüddətli və birbaşa iştirakı Qarabağ münaqişəsinin onilliklər boyu həll olunmamasını təmin etdi.

Bu baxımdan, vasitəçilik institutunun əvvəlki formatda potensialının tükəndiyini demək olar. Ümid edirəm ki, məhz bu səbəbdən - xüsusən də Ermənistan ilə Azərbaycan arasında birbaşa dialoqun nəhayət ki, real nəticələr verməyə başladığı indiki vaxtda köhnə modelə qayıdış olmayacaq. Lazımsız təbəqələr və rəqabət aparan maraqlar olmadan birbaşa əlaqələr daha səmərəli olduğunu sübut etmiş kimi görünür.

- Şübhə yoxdur ki, illərdir davam edən qarşıdurmadan sonra Ermənistan ilə Azərbaycan arasında iqtisadi əməkdaşlığın böyümə potensialı var. Sizcə, hansı iqtisadi sektorlar bu prosesin flaqmanı ola bilər? Məsələn, kənd təsərrüfatı, turizm və ya birgə ekoloji layihələr?

- Bu gün Ermənistan ilə Azərbaycan arasında praktik olaraq sıfır səviyyəsində iqtisadi fəaliyyət var, yəni, sadəcə olaraq, mövcud deyil. Əgər heç nə yoxdursa, onda hər şey yaradıla bilər. Həm də bu “hər şey” həqiqətən də qeyd etdiyiniz sektorları, eləcə də hazırda proqnozlaşdırılması belə çətin olan bir çox digər sahələri əhatə edə bilər.

İqtisadiyyat gözlənilməz, fövqəladə təsirlər yaratmaq üçün əlamətdar bir qabiliyyətə malikdir. Buna görə də əməkdaşlığın inkişafı çoxşaxəli ola bilər: faydalar ən az gözlənilən yerlərdə belə özünü göstərəcək.

Uzunmüddətli perspektivdə regionun dünyanın ən uğurlu və nüfuzlu guşələrindən birinə çevriləcəyi bir konfiqurasiyaya çox yaxşı nail ola bilərik və bu, hətta bizim nəsil çərçivəsində də tamamilə əldə edilə bilən bir məqsəddir. Yeganə zəruri şərt liderlərin siyasi iradəsidir. Görünən odur ki, həmin iradə artıq formalaşır.

- Sizcə, Cənubi Qafqazın uzunmüddətli perspektivləri nədən ibarətdir? Regionun münaqişə və müharibə deyil, sabitlik, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi üçün nə etmək lazımdır?

- Zənnimcə, Cənubi Qafqazın perspektivləri həqiqətən ümidvericidir. Onilliklər davam edən gərginlikdən sonra region nəhayət uzunmüddətli sülh və inkişafın təməlinin qoyula biləcəyi bir nöqtəyə çatıb. Bunun üçün fövqəladə bir şey tələb olunmur - sadəcə, ardıcıl irəliləyiş və köhnə incikliklərdən imtina edilməsi.

Bizim təbii sərvətlərimiz, zəngin mədəniyyətimiz və əlverişli coğrafi mövqeyimiz var. Bütün bunlar rifah üçün güclü bir təmələ çevrilə bilər. Ən əsası isə, bu gün siyasi iradə məhz düzgün istiqamətdə qurulur. Bu o deməkdir ki, qalan hər şey sadəcə zaman və ardıcıl səy göstərilməsi məsələsidir.