​ƏT, YAĞ VƏ ÇÖRƏK BAHALAŞA BİLƏR? Ekspertdən vacib AÇIQLAMA

Fuad İbrahimov: “Daxili bazarda mövcud olan inhisarçılıq halları da qiymət artımına təsir edən amillərdəndir.

Qlobal ərzaq bazarlarında müşahidə olunan qiymət artımları dünya iqtisadiyyatında ciddi narahatlıq yaratmağa davam edir.

FAO-nun son hesabatına əsasən, ərzaq məhsullarının qiyməti son üç ildən artıq dövrün ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib. Xüsusilə bitki yağları və ət məhsullarında qeydə alınan bahalaşmanın əsas səbəbləri kimi geosiyasi gərginliklər, logistika problemləri və tədarük zəncirindəki qırılmalar göstərilir.

Bəs qlobal bazarlardakı bu bahalaşma Azərbaycanda ərzaq qiymətlərinə necə təsir göstərəcək? Ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi mövcud risklərə qarşı nə dərəcədə dayanıqlıdır?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov bildirib ki, BMT-nin ərzaq təhlükəsizliyi proqramının son 10 illik dinamikasına nəzər saldıqda, ərzaq məhsullarının qiymətlərində ümumi bahalaşma müşahidə olunur.

Onun sözlərinə görə, son üç ildə də qiymətlərdə ciddi artımlar baş verib: “Bəzən kəskin bahalaşmalar, ardınca isə müəyyən ucuzlaşmalar qeydə alınır. Lakin hər bir halda belə impulsiv qiymət dəyişiklikləri təchizat zəncirinə mənfi təsir göstərən amillərdəndir. Hazırda ərzaq məhsullarının qiymətlərində artım müşahidə olunur. Bu baxımdan, Körfəz regionunda baş verən hadisələrə diqqət çəkmək lazımdır. Qətər dünya bazarını karbamid və ammonyak əsaslı azot gübrələri ilə təmin edən əsas ölkələrdən biridir. Bu gübrələr buğda, qarğıdalı və düyü istehsalında ən vacib vasitələrdən hesab olunur. Dünya bazarının təxminən 20-30 faizini təmin edən mənbədə problem yarandıqda təchizat dayanır və bunun nəticəsində bazarda çətinliklər meydana çıxır.

Bununla yanaşı, bölgədə baş verən hadisələr səbəbindən daşınma xərcləri də artıb. Neftin bahalaşması da bu prosesə əlavə təsir göstərib. Nəticədə, bu amillər ərzaq bazarına dərhal təsir edib və artıq mart ayında ərzaq qiymətləri indeksində 2,6 faiz artım qeydə alınıb”.

F.İbrahimov qeyd edib ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı taxıl bazarında ciddi problemlər yaranmışdı: “Dünyanın ən böyük taxıl ixracatçılarından biri olan Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyalar və ilk beşlikdə yer alan Ukraynanın ixrac imkanlarının məhdudlaşması bazarda çətinliklərə səbəb olmuşdu. Hazırda qiymətlər müəyyən qədər sabitləşsə də, həmin dövrdə yaranmış narahatlıq bəzi ölkələri ehtiyatlarını daim yeniləməyə və yüksək səviyyədə saxlamağa vadar edir. Bu isə istehlak həcmini artıraraq qiymətlərin yüksəlməsinə təsir göstərir”.

Fuad İbrahimov xatırladır ki, mayın 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə kənd təsərrüfatı sahəsində mövcud vəziyyət və qarşıda duran vəzifələrin müzakirəsinə həsr olunmuş müşavirə keçirilib: “Prezidentin səsləndirdiyi rəqəmlərə əsasən, ölkədə quş əti üzrə tələbatın 81,9 faizi, kərə yağı üzrə 64 faizi, buğda üzrə 55 faizi, mal əti üzrə isə 84 faizi yerli istehsal hesabına təmin olunur. Bu göstəricilər idxaldan müəyyən asılılığın mövcud olduğunu göstərir. İdxaldan asılılıq isə dünya bazarlarında baş verən qiymət dəyişikliklərinin daxili bazara təsirini artırır. Bundan əlavə, daxili bazarda mövcud olan inhisarçılıq halları da qiymət artımına təsir edən amillərdəndir.

Dövlət proqramı çərçivəsində qarşıdakı beş il ərzində bu problemlərin aradan qaldırılması nəzərdə tutulur. Lakin burada diqqət yetirilməli vacib bir məqam var. Məsələn, kənd təsərrüfatı naziri yaxın beş ildə buğda istehsalının 20 faiz artacağını bildirib. Həmçinin ət məhsulları üzrə ölkənin tələbatının tam təmin olunacağı və istehsalın əhəmiyyətli dərəcədə artırılacağı qeyd edilir. Ancaq bu məhsulların hansı qiymətlə bazara çıxarılacağı barədə konkret açıqlamalar verilmir”.

Ekspert vurğulayıb ki, əsas məsələ kompleks yanaşmanın tətbiqidir. Xüsusilə yem bazasının inkişafına diqqət yetirilməlidir: “Bəzi hallarda İsrail təcrübəsini öyrənmək faydalı ola bilər. Həmin ölkədə bir kvadratmetr sahədən əldə olunan məhsuldarlıq Azərbaycandakı göstəricidən təxminən beş dəfə yüksəkdir. Bu nəticə gübrələmə sisteminə və heyvandarlıqda yem bazasının formalaşdırılmasına xüsusi diqqət ayrılması hesabına əldə olunur.

Bu istiqamətlərdə lazımi tədbirlər həyata keçirilsə, istehsal xərclərinin artmasının qarşısını almaq mümkün olar. Hazırda gübrə təminatı ilə bağlı ciddi problem olmasa da, digər sahələrdə görüləsi işlər qalır. Əsas məqsəd məhsulun maya dəyərinin yüksəlməsinin qarşısını almaq və qiymətlərin formalaşması prosesinə daha diqqətli yanaşmaqdır”.

Oğuz Ayvaz

AzPolitika.info